Advertisement

Communication Sciences in Flanders: A History

  • Jan Van den BulckEmail author
  • Hilde Van den Bulck
Chapter
Part of the Medien • Kultur • Kommunikation book series (MKK)

Zusammenfassung

Dieses Kapitel thematisiert die Entwicklung der Kommunikationswissenschaft als eine Forschungsdisziplin in Flandern, dem nördlichen, niederländisch-sprachigen Teil von Belgien. Es werden sowohl strukturelle Faktoren als auch die Rolle von Einzelpersonen analysiert. Die Studie verdeutlicht die Bedeutung von strukturellen und institutionellen Faktoren, die erheblich zur Entwicklung der Disziplin beigetragen haben. Hierbei wird auf die föderale politische Struktur des Landes eingegangen, die die Entscheidungsgewalt bezüglich der Hochschulbildung vom Belgischen Staat auf die flämischen und wallonischen Gemeinden überträgt. Ebenso wird die „Versäulung“ der Gesellschaft genannt, eine bestimmte belgische Form der Konkordanzdemokratie, die die Bürger ‘von der Wiege bis zur Bahre‘mittels unterschiedlicher religiös-ideologischer Organisationen leitet, die sich bis in die Universitäten erstreckt. Des Weiteren wird der Kampf um die Legitimität der Disziplin innerhalb der Sozialwissenschaften betrachtet und es wird eine bestimmte Deutung der Demokratisierung der Ausbildung thematisiert, welche zur langjährigen Betonung der pädagogischen statt der Forschungsaspekte flämischer Wissenschaft führte. Darauf folgt ein Blick auf die wechselnden Schwerpunkte in der flämischen Kommunikationsforschung. Es werden die frühen (1945–1970) Einflüsse der Studien der deutschen Publizistik/Massenkommunikation und der US-amerikanischen „mass communications“ sowie die anschließende Ausweitung und Neuorientierung bestehender Forschungstraditionen ab den 1970er-Jahren sowohl in Hinsicht auf theoretische Modelle als auch auf Medien und Inhalte beschrieben. Daraus entwickelte sich neben der Verbreitung der bereits existierenden Forschungstraditionen zur Massenkommunikation vor allem eine kritische, deutende Sichtweise. Das Kapitel schließt mit der These ab, dass die momentane internationale Orientierung flämischer Kommunikationswissenschaftler auf das frühe starke Interesse ihrer Vorgänger für internationale Vorgänge in dem Feld zurückzuführen ist.

Abstract

This chapter traces the development of communication sciences as a research discipline in Flanders, the Northern, Dutch-speaking part of Belgium, combining an analysis of structural elements with that of the role of individuals. The study reveals the relevance of key structural and institutional factors and trends that have played an important part in the development of the discipline, including the federalisation of the country that transferred decision-making power regarding higher education from the Belgian State to the Flemish and Walloon communities; the pillarisation of society, a peculiar Belgian form of consociationalism guiding citizens ‘from the cradle to the grave’ by means of different religious-ideological organisations that extended to the institutions of higher education; the battle of legitimacy of the discipline within the wider area of social sciences; and a specific interpretation of the democratisation of education that for a long time resulted in an emphasis on the educational over research aspects of Flemish academia. Subsequently, the chapter looks at the shifting foci in communication research in Flanders. It describes the early (1945–1970) influences of German Publizistik/Massenkommunikation and American mass communication studies, and the subsequent expansion and reorientation of existing research traditions from the 1970s onwards both with regards to theoretical paradigms and to media and topics dealt with. Most notably, this resulted in the development of a critical, interpretative perspective, next to the broadening of already existing mass communication research traditions. Particular attention is paid to how and to what extent Flemish communication scholars have been involved in the early development of work regarding the concepts of public sphere and uses and gratifications. While neither dominated Flemish communication sciences, they are shown to have been important points of attention early on. The chapter concludes by tracing back the current international orientation of Flemish communication scholars to its early predecessors’ keen interest in what happened in the field internationally.

Bibliogaphy

  1. Bardoel, J. (2007). De onderwijsvisitatie Communicatiewetenschappen. Brussels: VLIR.Google Scholar
  2. Berelson, B. (1949). What missing the newspaper means. In P. F. Lazarsfeld & F. N. Stanton (eds.), Communications research, 1948–1949 (pp. 111–129). New York: Harper & Row.Google Scholar
  3. Berelson, B. (1952). Content analysis in communication research. New York: Free Press.Google Scholar
  4. Billiet, J. (1983). Verzuiling, conflictregeling en politieke besluitvorming. Ontwikkelingen in België. Sociologische Gids, 30(6), 429–446.Google Scholar
  5. Billiet, J. (2010). Research programs in the faculty of political and social sciences of the University of Antwerp: Quality assessment 2004–2009. Antwerp: University of Antwerp.Google Scholar
  6. Blumler, J. (1981). The role of the professional communicator In Electoral T.V.-Broadcasts. In Centrum voor Massacommunicatieonderzoek (ed.), De Rol van de TV bij Verkiezingscampagnes (pp. 29–45). Brussel: Centrum voor Massacommunicatieonderzoek.Google Scholar
  7. Boone, L. (1973). Informatie: Mechanismen en problemen. Groningen: HD Tjeenk Willink.Google Scholar
  8. Boone, L. (1974). Kommunicatiemedia: Over een explosie en wat er van rest…. De Nieuwe, 10(523), 22–26.Google Scholar
  9. Boone, L. (1979). Synthese en aanbevelingen voor onderzoek. In Centrum voor communicatiewetenschappen (ed.), 25 jaar televisie in Vlaanderen: aanpassing of transformatie van een cultuur? (pp. 203–217). Leuven: Centrum voor Communicatiewetenschappen.Google Scholar
  10. Burgelman, J. C. (1990). Omroep en politiek in België: Het Belgisch audio-visuele bestel als inzet en resultante van de na-oorlogse partijpolitieke machtsstrategieën (1940–1960). Brussel: BRT.Google Scholar
  11. Burgelman, J.C., & Perceval, P. (1998). De Belgische openbare omroep in historisch perspectief. In A. Hendriks, J. Huypens, & J. Servaes (eds.), Media en politiek. Liber memorialis Luk Boone (pp. 47–64). Leuven: Acco.Google Scholar
  12. Cottyn, H. (ed.). (2008). Kennismakers: 80 jaar Fonds Wetenschappelijk Onderzoek, Vlaanderen. Gent: Tijdsbeeld en Pièce Montée.Google Scholar
  13. Dahlgren, P. (1997). Cultural Studies as a research perspective: Themes and tensions. In J. Corner, et al. (eds.), International media research: A critical survey (pp. 48–64). London: Routledge.Google Scholar
  14. De Bens, E. (1972). De gecensureerde informatiepers in België tijdens de Duitse bezetting (1940–1944). Gent: Rijksuniversiteit Gent.Google Scholar
  15. De Bens, E. (1994). BRTN of VTM? Het kijkgedrag van de jonge Vlaming. Communicatie: Tijdschrift voor Massamedia en Cultuur 23(4), 1–26.Google Scholar
  16. De Meyer, G. (1980). De piraterij van fonogrammen. In CeCoWe (ed.), Wetenschap en journalistiek: Liber Amicorum Antoon Breyne (pp. 15–31). Leuven: CeCoWe.Google Scholar
  17. De Meyer, G. (2013). Personal Communication Professor Gust De Meyer, September 10th, Leuven.Google Scholar
  18. De Meyer, G., Hendriks, A., & Fauconnier, G. (1985). Een ontwenningskuur tegen televisieverslaving; een experimenteel panelonderzoek naar de impact van de televisie op het alledaagse gezinsleven. Communicatie, 15(3), 1–15.Google Scholar
  19. De Vocht, M., Van Looy, J., Courtois, C., & De Marez, L. (2011). Sociaal contact in een MMORPG Een exploratief onderzoek naar de motivaties voor het spelen van World of Warcraft vanuit de uses & gratifications-benadering. Tijdschrift voor Communicatiewetenschap, 39(1), 44–61.Google Scholar
  20. Deprez, A., & Raeymaeckers, K. (2012). A longitudinal study of job satisfaction among Flemish professional journalists. Journalism and Mass Communication, 2(1), 235–249.Google Scholar
  21. d’Haenens, L., & Saeys, F. (eds.). (2001). Western broadcasting at the dawn of the 21st Century. Berlin/New York: Mouton de Gruyter.Google Scholar
  22. Dobbelaere, K., & Voyé, L. (1990). From pillar to postmodernity: The changing situation of religion in Belgium. Sociological Analysis, 51, 1–13.CrossRefGoogle Scholar
  23. Donders, K. (2012). Public service media and policy in Europe. Basingstoke: Palgrave Macmillan.CrossRefGoogle Scholar
  24. Donders, K., Pauwels, C., & Loisen, J. (2014). The Palgrave handbook of European mediapolicy. London: Palgrave Macmillan.CrossRefGoogle Scholar
  25. Eurydice (2012). Key data on education in Europe 2012. Retrieved from http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice. (17.9.2012).
  26. Fauconnier, G. (1962). Structuur, werking en Organisatie van het reclamebedrijf in België. Leuven: Uystpruyst.Google Scholar
  27. Fauconnier, G. (1967). Reclameonderwijs en reclame research in België. Leuven: CeCoWe.Google Scholar
  28. Ferguson, M., & Golding, P. (1997). Cultural studies in question. London: Sage.CrossRefGoogle Scholar
  29. Flemish Government. (2003). Flemish Higher Education Reform Act, 4 April 2003. Retrieved from http://www.ond.vlaanderen.be/edulex/database/document/document.asp?docid=13425. (17.9.2012)
  30. Gerard, E. (1992). Sociale wetenschappen aan de Katholieke Universiteit te Leuven 1892–1992. Politica Cahier, 3. Leuven: Politica-oudstudentenvereniging.Google Scholar
  31. Habermas, J. (1989 [1962]). The Structural transformation of the Public Sphere: An inquiry into a category of bourgeois society (transl. Thomas Burger). Cambridge (Mass): MIT Press.Google Scholar
  32. Halloran, J. (1981). The context of mass communications research. In E. G. McAnany, J. Schnitman, & N. Janus (eds.), Communications and social structure: Critical studies in mass media research (pp. 21–50). New York: Praeger.Google Scholar
  33. Hendriks, A. (1998). Herinnering aan Luk Boone. In A. Hendriks, J. Huypens, & J. Servaes (eds.), Media en politiek. Liber memorialis Luk Boone (pp. 11–14). Leuven: Acco.Google Scholar
  34. Hesling, W., & Van Poecke, L. (eds.). (1985). Communicatie: van Teken tot Medium. Liber Amicorum Professor JM. Peters. Leuven: Universitaire Pers.Google Scholar
  35. Jenkins, K. (2003). Re-thinking history. London: Routledge.Google Scholar
  36. Katz, E. (1978). Effecten van massamedia: enkele concepten. Communicatie, 8(2), 2–5.Google Scholar
  37. Kuhn, T. (1970). The structure of scientific revolution. Chicago: University of Chicago Press.Google Scholar
  38. Luykx, T. (1969). Evolutie van de communicatiemedia. Brussel: Elsevier.Google Scholar
  39. McQuail, D. (1981). Effects of TV-electoral campaigns on voter attitude and behaviour. In Centrum voor Massacommunicatieonderzoek (ed.), De Rol van de TV bij Verkiezingscampagnes (pp. 65–83). Brussel: Centrum voor Massacommunicatieonderzoek.Google Scholar
  40. Minnebo, J. (2000). Fear of crime and television use: A uses-and-gratifications-approach. Communications, 25(2), 125–142.CrossRefGoogle Scholar
  41. Noelle-Neumann, E. (1981). Television and the climate of opinion in Election campaigns. In Centrum voor Massacommunicatieonderzoek (ed.), De Rol van de TV bij Verkiezingscampagnes (pp. 61–63). Brussel: Centrum voor Massacommunicatieonderzoek.Google Scholar
  42. Pauwels, C., & Burgelman, J.-C. (1992). Audiovisual policy and cultural identity in small European States: The challenge of a unified market. Media, Culture and Society, 14(2), 169–185.CrossRefGoogle Scholar
  43. Pauwels, C., & Burgelman, J. C. (2007). Communicatiewetenschappen: multidisciplinariteit als bron en toekomst. In G. Vanthemsche, M. De Metsenaere, & J.-C. Burgelman (eds.), De tuin van heden: dertig jaar wetenschappelijk onderzoek over de hedendaagse Belgische samenleving: een bundel studies aangeboden aan professor Els Witte naar aanleiding van haar emeritaat (pp. 543–570). Brussels: VUBPress.Google Scholar
  44. Puustinen, L., & Akdogan, I. (2008). Mapping media and communication research: Belgium. Helsinki: Communication Research Centre University of Helsinki.Google Scholar
  45. Servaes, J. (1987). Communicatie en ontwikkeling. Een verkennende literatuurstudie naar de mogelijkheden van een communicatiebeleid voor ontwikkelingslanden. Leuven: Centrum voor Communicatiewetenschappen.Google Scholar
  46. Servaes, J. (1998). Een samenloop van omstandigheden. In A. Hendriks, J. Huypens, & J. Servaes (eds.), Media en politiek. Liber memorialis Luk Boone (pp. 15–22). Leuven: Acco.Google Scholar
  47. Tollebeek, J., & Nys, L. (2005). De stad op de berg. De geschiedenis van de KULeuven sinds 1968. Leuven: Leuven Universitaire Pers.Google Scholar
  48. Tunstall, J. (1983). Hollywood Versus Europa: de internationale economie van media-beelden. Communicatie, 13(4), 1–5.Google Scholar
  49. Van den Besselaar, P. (2007). Een kaart van mediastudies en communicatiewetenschap. Den Haag: Rathenau Instituut.Google Scholar
  50. Van den Bulck, H. (2001). Public service television and national identity as a project of modernity: The example of Flemish television. Media, Culture and Society, 23(1), 53–70.CrossRefGoogle Scholar
  51. Van den Bulck, H. (2008). Can PSB stake its claim in a media world of digital convergence? The case of the Flemish PSB management contract renewal. Convergence: The International Journal of Research into New Media Technologies 14(3), 335–350.Google Scholar
  52. Van den Bulck, J. (1992). Pillars and politics: Neo-corporatism, corporatism and policy networks in Belgium. West European Politics, 15(2), 35–55.CrossRefGoogle Scholar
  53. Van den Bulck, J. (2003). Is the mainstreaming effect of cultivation an artifact of regression to the mean? Journal of Broadcasting and Electronic Media, 47(2), 289–295.CrossRefGoogle Scholar
  54. Van den Bulck, J., Eggermont, S., & Minnebo, J. (1999). Unity in diversity: Current research on communication and media in Leuven. Tijdschrift voor Communicatiewetenschap, 27(3/4), 300–309.Google Scholar
  55. Van der Biesen, W. (1973). De verkiezingspropaganda in de democratische maatschappij. Een literatuurkritisch studie en een inhoudsanalyse van de verkiezingscampagne van 1957 in de katholieke pers en in de propagandapublikaties van de C.V.P.. Leuven: Centrum voor Commuunicatiewetenschappen.Google Scholar
  56. Van Parys, G. (1971). Het gebruik van de computer bij de inhoudsanalyse van dabladen. Communicatie, 2(3/4), 29–38.Google Scholar
  57. Van Poecke, L. (2002). Oh Nee! Gewassen op 40 en toch verkleurd. Garant: Analyse van de gedrukte reclameboodschap. Leuven.Google Scholar
  58. Verstraeten, H. (1996). The media and the transformation of the public sphere: A contribution for a critical political economy of the public sphere. European Journal of Communication, 11(3), 347–370.CrossRefGoogle Scholar
  59. Vroons, E. (2005). Communication studies in Europe: A sketch of the situation around 1955. Gazette, 67(6), 495–522.CrossRefGoogle Scholar
  60. Waelkens, M. (1971). De Universiteit Antwerpen in het raam van de Belgische verzuiling. Leuven: KULeuven.Google Scholar
  61. Witte, E. (2003). Over bruggen en muren. Hedendaagse Politieke geschiedenis en politieke wetenschappen in België (1945–2000). Leuven: Universitaire Pers.Google Scholar

Copyright information

© Springer Fachmedien Wiesbaden GmbH 2017

Authors and Affiliations

  1. 1.Ann ArborUSA
  2. 2.AntwerpenBelgien

Personalised recommendations