Advertisement

The Cultural Mobilization of Language and Race During the First World War: The Interaction Between Dutch and Belgian Intellectuals in Response to the German Flamenpolitik

  • Tessa LobbesEmail author
Chapter

Abstract

This chapter analyses the role of the neutral Netherlands in the Belgian language conflict during the period of 1914–1916. At that moment the Dutch became slowly aware of the German efforts in the Flamenpolitik to undermine the Belgian nation and support Flemish activism. Yet, this Flamenpolitik not only was aimed at Belgium but also threatened Dutch independence, as the German empire aimed to integrate both parts of Belgium and the Netherlands into a German Mitteleuropa. By mobilizing race and language as elements of cohesion between the Dutch, the Flemish and the Germans, German officials tried to win over Dutch intellectuals for these war aims. In this chapter, the very divergent Dutch responses to this German Flamenpolitik are examined. The Dutch responses went hand in hand with the formation in the Netherlands of three diverse alliances between Dutch intellectuals and Belgian refugees, coalitions that in turn were assisted, sometimes covertly, by the belligerent powers. Three types of alliances are analysed: one pro-German, one pro-French and a third that was simultaneously pro-Belgian and pro-Flemish.

References

  1. Audoin-Rouzeau, Stéphane and Annette Becker (2002), 1914–1918: Understanding the Great War. New York: Hill & Wang.Google Scholar
  2. Brolsma, Marjet (2016), “Het humanitaire moment”. Nederlandse intellectuelen, de Eerste Wereldoorlog en het verlangen naar een regeneratie van de Europese cultuur (1914–1930). Hilversum: Verloren.Google Scholar
  3. Buelens, Geert (2015), Everything to Nothing: The Poetry of the Great War, Revolution and the Transformation of Europe. London-New York: Verso Books.Google Scholar
  4. De Clercq, René (1916), ‘Aan Koning Albert’. In: Dietsche Stemmen 2, 131–133.Google Scholar
  5. De Ridder, M. (2009), Staatsgevaarlik! De activistische tegentraditie in de Vlaamse letteren, 1912–1933. Unpublished PhD, University of Antwerp.Google Scholar
  6. De Schryver, Reginald (ed.) (1971), Frans van Cauwelaert, Gedenkschriften over Vlaamse Beweging en Belgische politiek. Uit het archief van Frans van Cauwelaert 1. Antwerpen: Nederlandsche Boekhandel.Google Scholar
  7. De Waele, Maria (1996), ‘België en Nederland tussen twee Wereldoorlogen. Nationale gevoelens en botsende ambities’. In: Bijdragen tot de Eigentijdse Geschiedenis 1, 193–212.Google Scholar
  8. De Waele, Maria (2002), ‘De strijd om de citadel. Frankrijk en de vernederlandsing van de Gentse Universiteit, 1918–1930’. In: Bijdragen tot de Nieuwste Geschiedenis 32/1–2, 153–193.Google Scholar
  9. Gerretson, Frederik Carel (1915a), ‘Het Nederlandsche standpunt’. In: Nederlandsche gedachten, Baarn: Hollandia.Google Scholar
  10. Gerretson, Frederik Carel (1915b), ‘Hollandsche Kroniek’. In: Dietsche Stemmen 1, 41–46.Google Scholar
  11. Ham, Laurens (2008), Voeten vegen. Eenheid en verschil in het Groot-Nederlandse discours van De Toorts (1916–1921). Unpublished master thesis, Utrecht University.Google Scholar
  12. Jenkins, Jennifer (2013), ‘Fritz Fischer’s “Programme for Revolution”: Implications for a Global History of Germany in the First World War’. In: Journal of Contemporary History 48/2, 397–417.Google Scholar
  13. Kemperink, Mary (2001), Het verloren paradijs: de Nederlandse literatuur en cultuur van het fin de siècle. Amsterdam: University Press.Google Scholar
  14. Kernkamp, Gerhard (1914), ‘Het oorlogstooneel’. In: De Amsterdammer, 25.10.1914.Google Scholar
  15. Kernkamp, Gerhard (1919), De Europeesche Oorlog, 1914–1919: indrukken van een tijdgenoot. Haarlem: Tjeenk Willink.Google Scholar
  16. Kuitenbrouwer, Vincent (2012), War of Words. Dutch Pro-Boer Propaganda and the South African War (1899–1902). Amsterdam: Amsterdam University Press.Google Scholar
  17. Lobbes, Tessa and Ham, Laurens (2016), ‘Het hoe en het wat. Jac. van Looy en andere Tachtigers in de Groote Oorlog’. In Geert Buelens (ed.), Plots hel het werd. Jacobus van Looy en de Battle of the Somme. Met een film van Leo van Maaren. Huis Clos: Rimburg/Amsterdam, 43–68.Google Scholar
  18. Lobbes, Tessa (forthcoming), De Eerste Wereldoorlog van Nederlandse en Indonesische schrijvers en intellectuelen, 1914–1918. Bert Bakker, Amsterdam.Google Scholar
  19. Montant, Jean-Claude (1989), La propagande extérieure de la France pendant la première guerre mondiale: l’exemple de quelques neutres européens. Université de Lille 3: ANRT.Google Scholar
  20. Oomkens, R. (1916), ‘Les ouvrages français de J. van Effen’. In: La Revue de Hollande 4, 339–357.Google Scholar
  21. Pierson-Piérard, Marianne (1971), Trois cent trente-deux lettres à Louis Piérard précédées de Mémoires extérieurs, série Avant-siècle, 11, Paris: Lettres modernes.Google Scholar
  22. Salverda de Grave, Jean-Jacques (1916), ‘Hollandais et Français’. In: La Revue de Hollande 1, 829–853.Google Scholar
  23. Salverda de Grave, Jean-Jacques (1917), ‘Waarom Het Genootschap “Nederland-Frankrijk” is opgericht’. In: De Gids 81, 354–357.Google Scholar
  24. Sanders, Mathijs (2009), ‘“Vive la France et la Hollande amies!” The Netherlands-France Society between 1916 and 1919. The Construction of a Repertoire’. In: Arcadia: Zeitschrift für vergleichende Literaturwissenschaft 2, 317–335.Google Scholar
  25. Sanders, Mathijs (2011), ‘Een intellectuele trait d’union’. In: Tijdschrift Voor Tijdschriftstudies 29–30, 85–93.Google Scholar
  26. Sanders, Mathijs (2016), Europese papieren. Intellectueel grensverkeer tijdens het interbellum. Nijmegen: Vantilt.Google Scholar
  27. Smit, C. (ed.) (1964), Bescheiden betreffende de buitenlandse politiek van Nederland, 1848–1919. Derde periode 1899–1919 uitgegeven door Mr. Dr. C. Smit. Vijfde deel 1917–1919, eerste stuk. ’s-Gravenhage: Nijhoff.Google Scholar
  28. Strachan, Hew (2003), The First World War. New York: Viking/Penguin Group.Google Scholar
  29. Stromberg, Roland (1982), Redemption by War. The Intellectuals and 1914. Lawrence: Regents Press of Kansas.Google Scholar
  30. Struycken, Antonius (1915), ‘De Belgische zaak en de Vlamingen’. In: Antonius Struycken, De oorlog in België. Verspreide opstellen. Arnhem: S. Gouda Quint, 44–51.Google Scholar
  31. Sturfelt, Lina (2012), ‘The Call of the Blood. Scandinavia and the First World War as a Clash of Races’. In: Claes Ahlund (ed.), Scandinavia in the First World War: Studies in the War Experience of the Northern Neutrals. Lund: Nordic Academic Press, 199–224.Google Scholar
  32. Tames, Ismee (2006), ‘Oorlog voor onze gedachten’. Oorlog, neutraliteit en identiteit in het Nederlandse publieke debat, 1914–1918. Hilversum: Verloren.Google Scholar
  33. Tollebeek, Jo (2010), ‘The hyphen of national culture: the paradox of national distinctiveness in Belgium and the Netherlands, 1860–1919’. In: European Review 18/2, 207–225.Google Scholar
  34. Valkhoff, Pieter (1915), ‘Les revues hollandaises’. In: La Revue de Hollande 3, 364.Google Scholar
  35. Valkhoff, Pieter (1918), L’influence de la littérature française dans les Pays-Bas, Leiden.Google Scholar
  36. Van den Berg, Hubert (2007), ‘The Autonomous Arts as Black Propaganda. On a Secretive Chapter in German “Foreign Cultural Politics” in the Netherlands and Other Neighbouring Countries during the First World War’. In: Gillis Dorleijn (ed.), The Autonomy of Literature at the Fins de Siècles (1900 and 2000). A Critical Assessment. Groningen Studies in Cultural Change 32. Leuven: Peeters, 71–120.Google Scholar
  37. Van den Berg, Hubert (2014), ‘Een ‘Holländische Reihe” die er nooit kwam. Anton Kippenberg en de Nederlandse literatuur tijdens de Eerste Wereldoorlog’. In: Zacht Lawijd 13/3, 261–289.Google Scholar
  38. Van den Steene, Willem (2001), Oog voor Vlaanderen: Leo Simons (1862–1932) en de Vlaamse Ontvoogdingsstrijd. Gent: Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde.Google Scholar
  39. Van Eeden, Frederik (1915), ‘De Vlaamsche Stem’. In: De Amsterdammer, 7.02.1915.Google Scholar
  40. Van Es, W.J.L. (1916), ‘Proeve van eene regeling van het taalvraagstuk in België’. In: Dietsche Stemmen 2, 412–439.Google Scholar
  41. Van Ginderachter, Maarten (2005), Het rode vaderland: de vergeten geschiedenis van de communautaire spanningen in het Belgische socialisme voor WO I, Tielt: Lannoo.Google Scholar
  42. Van Hamel, Joost-Adriaan (1915a), ‘Noord en Zuid’. In: De Amsterdammer, 9.05.1915.Google Scholar
  43. Van Hamel, Joost-Adriaan (1915b), ‘Een woord van waarschuwing tegen Duitsche machinatie’s en Anti-Nederlandsche “Nederlanders” in Nederland (in zake “De Toekomst” en wat dies meer zij)’. In: De Amsterdammer, 6.05.1915.Google Scholar
  44. Van Hamel, Joost-Adriaan (1915c), ‘Nederland, let op uw zaak’. In: De Amsterdammer, 13.06.1915.Google Scholar
  45. Van Hamel, Joost-Adriaan (1915d), ‘De Toorts’. In: De Amsterdammer, 1.07.1915.Google Scholar
  46. Van Hamel, Joost-Adriaan (1915e), ‘Uilenspiegel’s bezoeking’. In: De Amsterdammer, 22.08.1915.Google Scholar
  47. Van Hamel, Joost-Adriaan (1915f), ‘Het Vrije België’. In: De Amsterdammer, 5.09.1915.Google Scholar
  48. Van Hamel, Joost-Adriaan (1915g), ‘De Duitsch-Vlaamsche Hoogeschool te Gent. Mag Nederland daartoe medewerking verleenen?’. In: De Amsterdammer, 16.09.1915.Google Scholar
  49. Van Hamel, Joost-Adriaan (1915h), ‘Haring of Kuit’. In: De Amsterdammer, 21.11.1915.Google Scholar
  50. Van der Hem, Piet (1915), ‘Nederland en Blauwbaard’. In: De Nieuwe Amsterdammer, 9.10.1915.Google Scholar
  51. Van Parys, Joris (2008), Het leven, niets dan het leven : Cyriel Buysse en zijn tijd. Antwerpen: Houtekiet.Google Scholar
  52. Van Tuyll van Serooskerken, Hubert (2016), Small Countries in a Big Power World: The Belgian-Dutch Conflict at Versailles, 1919. Leiden: Brill.Google Scholar
  53. Vanacker, David (1991), Het aktivistisch avontuur. Gent: Stichting Mens en Kultuur.Google Scholar
  54. Verbruggen, Christophe and Hans Vandevoorde (2006), ‘Het Vlaamse literaire veld 1900–1914’. In: Ralf Grüttemeier and Jan Oosterholt (eds), Een of twee Nederlandse literaturen?: contacten tussen de Nederlandse en Vlaamse literatuur sinds 1830. Leuven: Peeters, 223–245.Google Scholar
  55. Verwey, Albert (1915), ‘Vlaanderen-België-Nederland’. In: De Beweging 3, 208–211.Google Scholar
  56. Verwey, Albert (1917), Gedichte. Vertaald door Paul Cronheim. Insel-Verlag, Leipzig.Google Scholar
  57. Vrints, Antoon (2002), Bezette stad: Vlaams-nationalistische collaboratie in Antwerpen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Brussel: Algemeen Rijksarchief.Google Scholar
  58. Wils, Lode (1996), ‘De Grootnederlandse Beweging 1914–1944’. In: Lode Wils (ed.), Vlaanderen België Groot-Nederland. Mythe en geschiedenis, Leuven: Davidsfonds, 261–291.Google Scholar
  59. Wils, Lode (2014), Onverfranst, Onverduitst? Flamenpolitik, Activisme, Frontbeweging. Kalmthout: Pelckmans.Google Scholar
  60. Zajas, Pauwel (2015), ‘Duitse wegen in Den Haag. Johannes Vischer en de “südafrikanische Propaganda” in de Eerste Wereldoorlog’. In: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 1/55, 15–33.Google Scholar

Copyright information

© The Author(s) 2018

Authors and Affiliations

  1. 1.Utrecht UniversityUtrechtThe Netherlands

Personalised recommendations