Advertisement

Europe in Belgian Prisons: Assessing the Impact of the Council of Europe Anti-Torture Committee and the European Court of Human Rights

  • Tom Daems
  • Luc Robert
Chapter
Part of the Palgrave Studies in Prisons and Penology book series (PSIPP)

Abstract

In this chapter we assess how the European Committee for the Prevention of Torture (CPT), a European actor with preventive objectives, and the European Court of Human Rights ( ECtHR), an actor whose work is more reactive in nature, have impacted upon prisons in Belgium. The chapter begins with an in-depth description of the CPT’s visits to Belgium, with a particular focus on the most pressing issues the CPT addressed in its reports and the reaction of the Belgian government to those observations and recommendations. Three areas of comments are singled out: physical conditions in prisons, social conditions (including (the consequences of) industrial actions by prison officers) and safeguards against ill-treatment. Secondly, the focus is on the European Convention for Human Rights (ECHR) and its prime mechanism of application, the ECtHR. The chapter describes relevant judgments by the ECtHR involving interned prisoners in Belgium.

The evolutive case law of the ECtHR also serves as a reference for domestic courts when dealing with cases involving internedprisoners, which will be discussed as well. In the last part of the chapter, the impact of both the CPT and the ECtHR on Belgian prisons is assessed. The picture that emerges is one of complexity and wide diversity in impact.

Keywords

Belgium CPT ECtHR Prison system Internees 

Literature

  1. Cartuyvels, Y., B. Champetier, and A. Wyvekens. 2010. La défense sociale en Belgique, entre soin et sécurité. Une approche empirique. Déviance et Société 34 (4): 615–645.CrossRefGoogle Scholar
  2. Casselman, J. 1997. Internering: huidige situatie. In Internering, ed. J. Casselman, P. Cosyns, J. Goethals, M. Vandenbroucke, D. De Doncker, and C. Dillen, 39–61. Leuven: Garant.Google Scholar
  3. Commissioner for Human Rights. 2015. Press Release: Visit to Belgium. September 18.Google Scholar
  4. Cosyns, P., C. D’Hont, D. Janssens, E. Maes, and R. Verellen. 2007. Geïnterneerden in België. De cijfers. Panopticon 28 (1): 46–61.Google Scholar
  5. Court of Audit. 2012. Maatregelen tegen de overbevolking in de gevangenissen. Brussels: Central Printing Press of the House of Representatives.Google Scholar
  6. Daems, T. 2010. Mooi, het leven is mooi. Panopticon 31 (6): 1–16.Google Scholar
  7. ———. 2011a. De ene staking is de andere niet: over (de gevolgen van) syndicale acties in de Belgische gevangenissen. FATIK: Tijdschrift voor Strafbeleid en Gevangeniswezen 130: 3–4.Google Scholar
  8. ———. 2011b. Een gevangenis is geen koekjesfabriek. De Juristenkrant 228: 13.Google Scholar
  9. ———. 2014. ‘Ceci n'est pas une fouille à corps’: The Denial of Strip Searches in Belgian Prisons. In Punishment and Incarceration: A Global Perspective, ed. M. Deflem, 75–94. Bingley: Emerald Group Publishing.Google Scholar
  10. ———. 2017. Slaves and Statues: Torture Prevention in Contemporary Europe. British Journal of Criminology 57 (3): 627–643.Google Scholar
  11. De Waele, J. 1983. Enkele dysfuncties van de wet tot bescherming van de maatschappij. Panopticon 3: 231–245.Google Scholar
  12. De Wit, J. 2002. Europa geeft Antwerpse gevangenis goed rapport. Gazet van Antwerpen, October 19.Google Scholar
  13. Dheedene, J., K. Seynnaeve, and A. Van der Auwera. 2015. De geïnterneerdenpopulatie in Vlaamse gevangenissen: enkele cijfergegevens. FATIK: Tijdschrift voor Strafbeleid en Gevangeniswezen 145: 4–9.Google Scholar
  14. Directorate-General Penitentiary Institutions. 2016. Jaarverslag 2015. Brussels: Federal Government Service.Google Scholar
  15. European Court of Human Rights. 2015. Violations by Article and by State—1959–2014. Strasbourg: European Court of Human Rights. http://www.echr.coe.int/Documents/Stats_violation_1959_2014_ENG.pdf. Accessed Oct 2015.
  16. Evans, M., and R. Morgan. 2001. Torture: Prevention versus Punishment? In Torture as Tort, ed. C. Scott, 135–153. Oxford: Hart Publishing.Google Scholar
  17. Geboers, J., G. Smaers, and W. Van Laethem, eds. 1995. Detentie in België. Een kritische analyse van het rapport van het Europees Comité ter Preventie van Foltering over hun eerste bezoek aan België. Ghent: Liga voor Mensenrechten.Google Scholar
  18. Gerards, J. 2014. The European Court of Human Rights and the National Courts: Giving Shape to the Notion of ‘Shared Responsibility’. In Implementation of the European Convention on Human Rights and of the Judgments of the ECtHR in National Case-Law, ed. J. Gerards and J. Fleuren, 13–93. Antwerp: Intersentia.Google Scholar
  19. Gerards, J., and J. Fleuren. 2014. Introduction. In Implementation of the European Convention on Human Rights and of the Judgments of the ECtHR in National Case-Law, ed. J. Gerards and J. Fleuren, 1–12. Antwerp: Intersentia.Google Scholar
  20. Goethals, J. 1991. Abnormaal en delinkwent. De geschiedenis en het actueel functioneren van de wet tot bescherming van de maatschappij. Antwerp: Kluwer.Google Scholar
  21. ———. 1997. De wet tot bescherming van de maatschappij in een historisch perspectief. In Internering, ed. J. Casselman, P. Cosyns, J. Goethals, M. Vandenbroucke, D. De Doncker, and C. Dillen, 11–38. Leuven: Garant.Google Scholar
  22. Goethals, J., B. Maes, and S. Verlinden. 2010. De internering van verstandelijk gehandicapte geïnterneerden. FATIK: Tijdschrift voor Strafbeleid en Gevangeniswezen 126: 16–22.Google Scholar
  23. Gouvernement. 2014. Accord de Gouvernement. Brussels. October 10.Google Scholar
  24. Griffiths, J. 1979. Is Law Important? New York University Law Review 54: 339–374.Google Scholar
  25. Guttierrez, R. 2010. Un rapport condamne lourdement nos prisons. Le Soir, August 8.Google Scholar
  26. Hammarberg, T. 2009. Report by the Council of Europe Commissioner for Human Rights, Thomas Hammarberg, on His Visit to Belgium 15–19 December 2008. Strasbourg: Council of Europe.Google Scholar
  27. Hanoulle, K. 2009. Te gek om los te lopen of net niet? De vergeten groep van de verminderd toerekeningsvatbare daders in het Belgische strafrecht. In Van pionier naar onmisbaar. Over 30 jaar Panopticon, ed. W. Bruggeman, E. De Wree, J. Goethals, P. Ponsaers, P. van Calster, T. Vander Beken, and G. Vermeulen, 370–384. Antwerp: Maklu.Google Scholar
  28. ———. 2013a. Straatsburg gunt België geen respijt meer: interneren moet gelijk staan aan behandelen. Rechtspraak Antwerpen Brussel Gent 1: 7–13.Google Scholar
  29. ———. 2013b. Trieste primeur: Straatsburg veroordeelt België wegens onmenselijke behandeling geïnterneerde. Rechtspraak Antwerpen Brussel Gent 8: 460–464.Google Scholar
  30. ———. 2015. Een nieuwe interneringswet, een nieuwe wind door het interneringslandschap? Panopticon 36 (3): 289–296.Google Scholar
  31. Hanoulle, K., and T. Merckx. 2012. Recht op behandeling van de geïnterneerde: evenwaardig met of ondergeschikt aan bescherming van de maatschappij? Tijdschrift voor Strafrecht 4: 207–212.Google Scholar
  32. Heyvaert, J. 2012. Comité tegen foltering in Vorst. De Standaard, April 24.Google Scholar
  33. Idomon, C. 2006–2007. Bevoegdheid van de kortgedingrechter en van andere instanties inzake betwistingen omtrent de voorwaarden van detentie en internering. Rechtskundig Weekblad 2: 42–48.Google Scholar
  34. Meskens, J. 1994. Le plus grave? La surpopulation pénitentiaire. Le Soir, October 15.Google Scholar
  35. Morgan, R., and M. Evans. 2001. Combatting Torture in Europe. Strasbourg: Council of Europe Publishing.Google Scholar
  36. Muižnieks, N. 2016. Non-implementation of the Court’s Judgments: Our Shared Responsibility. Council of Europe, The Commissioner’s Human Rights Comments, August 23. https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/non-implementation-of-the-court-s-judgments-our-shared-responsibility. Accessed Sep 2016.
  37. Naudts, K.H., P. Cosyns, T. McInery, K. Audenaert, F. Van Den Eynde, and C. Van Heeringen. 2005. Editorial. Belgium and Its Internees: A Problem for Human Rights and a Stimulus for Service Change. Criminal Behaviour and Mental Health 15 (3): 148–153.CrossRefGoogle Scholar
  38. Niveau, G., and J. Materi. 2006. Psychiatric Commitment: Over 50 Years of Case Law from the European Court of Human Rights. European Psychiatry 21: 427–435.CrossRefGoogle Scholar
  39. Parmentier, S. 1992. Kijken achter tralies. België en het Europees Verdrag voor de preventie van foltering en onmenselijke en vernederende behandeling. Panopticon 13: 468–499.Google Scholar
  40. ———. 1999. The Validity and Impact of CPT Standards with Regard to Belgium. In Protecting Prisoners. The Standards of the European Committee for the Prevention of Torture in Context, ed. R. Morgan and M.D. Evans, 181–196. Oxford: Oxford University Press.Google Scholar
  41. Robert, L. 2016. System error. Een pilootarrest over internering in Belgische gevangenissen. FATIK: Tijdschrift voor Strafbeleid en Gevangeniswezen 151: 3–4.Google Scholar
  42. Schaiko, G., P. Lemmens, and K. Lemmens. 2014. Belgium. In Implementation of the European Convention on Human Rights and of the Judgments of the ECtHR in National Case-Law, ed. J. Gerards and J. Fleuren, 95–143. Antwerp: Intersentia.Google Scholar
  43. Sharpe, J.L. 2010. Current Organization and Procedures. In The Conscience of Europe. 50 Years of the European Court of Human Rights. Council of Europe, ed. E. Myjer, L. Berg, P. Kempees, G. Malinverni, M. O’Boyle, D. Spielmann, M.E. Viliger, and J.L. Sharpe, 66–85. London: Third Millennium Publishing Ltd.Google Scholar
  44. Snacken, S., C. Devynck, W. Distelmans, S. Gutwirth, and C. Lemmens. 2015. Demandes d’euthanasie dans les prisons belges. Entre souffrance psychique, dignité humaine et peine de mort. Criminologie 48 (1): 101–121.CrossRefGoogle Scholar
  45. Tulkens, F., and C. Dubois-Hamdi. 2015. Prison et santé mentale. La jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme. Criminologie 48 (1): 77–99.CrossRefGoogle Scholar
  46. Van Steenbrugge, W. 2005. Geïnterneerden en mensenrechten. In Vrijheden en vrijheidsbeneming: mensenrechten van gedetineerden, ed. E. Brems, S. Sottiaux, P. Vanden Heede, and W. Vandenhole, 307–322. Antwerp: Intersentia.Google Scholar
  47. Van Zyl Smit, D., and S. Snacken. 2009. Principles of European Prison Law and Policy. Penology and Human Rights. Oxford: Oxford University Press.Google Scholar
  48. Vander Laenen, F. 2015. Van het interneringsfront veel nieuws. FATIK: Tijdschrift voor Strafbeleid en Gevangeniswezen 148: 3–4.Google Scholar
  49. Vandervelpen, J. 2014. De veroordelingen door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In No Exit. De interneringsproblematiek naar Belgisch recht, ed. High Council for Justice, Brussels. http://www.csj.be/nl/inhoud/no-exit-er-hoop-voor-geinterneerden-video. Accessed June 2016.
  50. X. 2006a. Liga voor Mensenrechten dringt aan op toepassing wet Dupont. Belga, April 20.Google Scholar
  51. ———. 2006b. La Ligue des Droits de l’Homme veut voir la loi Dupont appliquée. Belga. April 20.Google Scholar
  52. ———. 2010. België krijgt goede punten voor gevangenisbeleid. De Morgen, July 23.Google Scholar
  53. ———. 2012. Gevangenis Tilburg: ‘afwezigheid Vlaamse Gemeenschap grootste zorg’. Belga, June 26.Google Scholar

Copyright information

© The Author(s) 2017

Authors and Affiliations

  • Tom Daems
    • 1
  • Luc Robert
    • 2
  1. 1.Leuven Institute of Criminology (LINC), KU LeuvenLeuvenBelgium
  2. 2.National Institute of Forensic Sciences and Criminology (NICC)BrusselsBelgium

Personalised recommendations