Advertisement

37 Overzicht routinematig en bijzonder laboratoriumonderzoek

  • P.M. Schneeberger
Chapter
  • 1.9k Downloads

Samenvatting

Tabel 37.1 is een algemene richtlijn om aan te geven welk onderzoek mogelijk is bij verdenking op een bepaalde ziekteverwekker.

37.1 Algemene richtlijn onderzoek van keuze

Tabel 37.1 is een algemene richtlijn om aan te geven welk onderzoek mogelijk is bij verdenking op een bepaalde ziekteverwekker.

Tabel 37.1

Algemene richtlijn onderzoek van keuze bij verdenking op een bepaalde ziekteverwekker.

onderzoek en techniek

 

aard materiaal

opmerkingen

adenovirus

PCR

uitstrijk (bijv. oog, keel)

 

SE

gepaarde sera

CBR

adenovirus type 40/41

AD

feces

antigeendetectie bij diarree bij kinderen

anaeroben

KW

pus of bloed

anaeroob kweekmedium, spuit, bewaren bij kamertemperatuur

antistreptolysinetiter (AST )

SE

  

Bartonella henselae (kattenkrabziekte )

SE

 

IgM/IgG

PCR

pus/weefsel/biopt

 

bofvirus (bof )

SE

serum en/of liquor

IgG/IgM of CBR

PCR

keelwat/urine en/of liquor

i.o.m. arts-microbioloog

Bordetella pertussis (kinkhoest )

PCR (KW)

nasofarynxuitstrijk

tot 4 weken na begin ziekte; droge dunne flexibele wattenstok IgG

SE

 

4 weken na begin ziekte

Borrelia burgdorferi (ziekte van Lyme )

SE

serum en/of liquor

IgG (en immunoblotting); serologie 4 weken na tekenbeet

Brucella (brucellosis )

SE

 

CBR of agglutinatie Bang

KW

bloedkweek

i.o.m. arts-microbioloog

Campylobacter

SE

 

alleen bij Guillain-Barré

KW

feces

 

Chlamydia psittaci

SE

 

IgG/IgM

PCR

keelwat

 

Chlamydia trachomatis

PCR

urine

eerst portie ochtendurine

PCR

urethra/cervix

droge wattenstok (speciaal setje)

SE

 

IgG

cholera

KW

feces

i.o.m. arts-microbioloog

Clostridium difficile (pseudomembraneuze colitis )

AD/KW

feces

toxinebepaling

Clostridium perfringens

KW/MI

pus

gasgangreen

Corynebacterium diphtheriae (difterie )

KW

keel/nasofarynx

i.o.m. arts-microbioloog

Coxiella burnetii (Q-koorts)

SE

 

CBR of IgG /IgMPCR in de acute fase of bij verdenking chronisch Q-koorts

cryptokokken

KW/ MI

liquor

Oost-Indische-inktpreparaat

AD

liquor en serum

i.o.m. arts-microbioloog

Cryptosporidium

MI

feces

specifiek aanvragen

cytomegalievirus (CMV )

SE

  

PCR

urine/keel

 

denguevirus

SE

  

Echinococcus granulosis

MI/SE

cyste-inhoud

i.o.m. arts-microbioloog

ectoparasieten

MI

parasiet in container

luizen, teken, vlooien, mijten

Entamoeba histolytica / dispar trofozoïeten

MI/PCR

feces (let op: warme feces of feces in SAF)

1 × SAF of TFT; bevestiging type met PCR

Enterobius vermicularis

MI

perianale huidafstrijk of feces

plakbandmethode

E. coli O:157

KW

feces

specifiek aanvragen of vermelden bloederige diaree

enterovirus

PCR

feces/keel/liquor

PCR in GLY-medium serologie

SE

 

niet zinvol

epstein-barrvirus

SE

 

IgM/IgG-VCA; anti-EBNA/EA i.o.m. arts-microbioloog

Giardia lamblia trofozoïeten

MI/PCR

duodenaalvocht of feces

1 × SAF of TFT

gisten

KW

sputum, cervix, pus, urine en bloedkweken

serologie niet zinvol

Helicobacter pylori

KW

biopt

in buis met thioglycolaat

SE

 

IgG-antistoffen, zo nodig therapiecontrole na 6 maanden

hepatitis-A-virus

SE

 

IgG/IgM

hepatitis-B-virus

SE/AD

 

HBsAg/HbeAg/anti-HBs anti-HBc/anti-HBe

PCR

EDTA-bloed

i.o.m. arts-microbioloog

hepatitis-C-virus

SE

 

Ig-totaal en confirmatie

PCR

EDTA-bloed

PCR i.o.m. arts-microbioloog

herpessimplexvirus type 1/2

SE

 

IgG/IgM

PCR (VI)

BAL, liquor, biopt, blaasjesvocht of keelwat

PCR droge wattenstok (of in GLY)

hiv

SE

 

Ig-totaal en confirmatie

PCR

EDTA-bloed

PCR i.o.m. arts-microbioloog

influenzavirus A/B

SE

 

IgG/IgM of CBR

VI/PCR

keelwat

GLY-medium

Isospora belli

MI

feces

gericht aanvragen

Legionella pneumophila

KW/PCR

BAL of sputum

KW/PCR gericht aanvragen

SE

 

IgM/IgG

AD

urine

AD bij een ernstige infectie (type I)

Leptospira (ziekte van Weil)

SE

 

IgG/IgM

PCR

urine/liquor/bloed

i.o.m. arts-microbioloog

Listeria monocytogenes (listeriosis )

KW

pus, liquor of bloed

vooral bij neonaten en ouderen

malaria

MI

EDTA-bloed en dikke druppel

land van herkomst en profylaxe telefonisch melden

mazelenvirus

SE

 

i.o.m. arts-microbioloog

Microsporidium

MI

feces

specifiek aanvragen

MRSA

KW

neus, keel, perineum en wond

altijd dubbele set kweken

Mycobacterium tuberculosis (tuberculose )

MI/KW/PCR

sputum, bronchusspoelsel, biopt, urine

PCR en CITO-aanvragen i.o.m. arts-microbioloog

Mycoplasma pneumoniae

SE

 

IgM

Neisseria gonorrhoeae (gonorroe )

KW/PCR

cervix-, urethra-, anus-, en keeluitstrijk in Stuart

kweek niet koelen (Stuart)PCR op droge wattenstok

neurotrope virussen

VI/PCR/SE

serum, keelwat, feces en liquor

zowel liquor als serum afnemen

norovirus

PCR

feces

 

parasitair fecesonderzoek

MI/PCR

feces

1 × SAF of TFT of PCR afhankelijk van laboratorium

parvovirus (B19 )

SE

serum

IgG/IgM, in acute fase PCR i.o.m. arts-microbioloog

Pneumocystis jiroveci

MI

BAL via bronchoscopie

specifiek aanvragen

poliovirus

  

i.o.m. arts-microbioloog

rabiësvirus

  

i.o.m. arts-microbioloog

rotavirus

AD

feces

antigeendetectie (latex)

RSV

AD

nasofarynxspoelsel

antigeendetectie (IF)

Rickettsiae

SE

 

IgG/M, met vermelding land van herkomst

rubellascreening

SE

 

IgG

rubella-infectie

SE/PCR

keelwat/urine

IgG/IgM i.o.m. arts-microbioloog

Salmonella

KW

feces en/of bloed

 

scabiës

  

zie ectoparasieten

huidschimmels en dermatofyten

KW/MI

huidschilfers, haren, nagels

KOH

Aspergillus en andere schimmels

KW/MI

sputum, bronchusspoelsel, weefselbiopten in container

bijzondere schimmelsdiagnostiek na overleg

Aspergillus serologie

SE

 

IgE

Schistosoma spp.

MI

feces/urine/biopt

biopt i.o.m. arts-microbioloogIgG

SE

  

Shigella

KW

feces

 

Toxoplasma gondii

SE

 

IgG/IgM

Treponema pallidum (lues )

SE

serum

TPHA; VDRL; pas in het tweede stadium

Trichomonas vaginalis

KW

vagina, urethra, prostaat

in Trichomonas-medium

varicellazostervirus

SE

serum/liquor

IgG/IgM

PCR

blaasjesvocht

PCR droge wattenstok

virusisolatie

VI

keel, blaasjes, bioptenurine, liquor en feces

in virustransportmedium

Yersinia enterocolitica

KW/SE

feces

in steriele container

AD: antigeendetectie; KW: kweek; MI: microscopie, microscopie kan niet van een wattenstok worden verricht; SE: serologie (IgG- en IgM-bepalingen); CBR: complementbindingsreactie, alleen met gepaarde sera; VI: virusisolatie in virustransportmedium (GLY-medium); GLY: GLY-medium is een virustransportmedium; PCR: polymerase chain reaction in droge wattenstok of in virustransportmedium (RNA-virussen, bijvoorbeeld enterovirus) of in feces, urine, liquor of bloed (PCR op gonokok, Chlamydia (en HSV) kan met één droge wattenstok worden ingestuurd); Stuart: Stuarttransportmedium voor bacteriële kweken; i.o.m.: in overleg met.

Niet alle laboratoria hebben dezelfde faciliteiten en dezelfde mogelijkheden. Het is verstandig om bij bijzondere aanvragen vooraf contact op te nemen met het laboratorium Medische Microbiologie.

Om een zo hoog mogelijke kwaliteit te kunnen verwezenlijken bij het gevraagde onderzoek, is het belangrijk om het patiëntenmateriaal zo snel mogelijk na afname bij het laboratorium te bezorgen. Het is ook van belang het materiaal in het juiste transportmedium te verzenden.

37.2 Routinematig versus bijzonder onderzoek

Routinematig (ofwel banaal) onderzoek wordt verricht indien op het aanvraagformulier Kweek + resistentie wordt aangekruist. Extra onderzoek moet men specifiek aanvragen.

37.2.1 Keel en neus

  • Voor MRSA-onderzoek dient twee keer een keel-neuskweek ingestuurd te worden (keel-neus links en keel-neus rechts).

  • Voor kinkhoest wordt een dunne flexibele nasofarynxwat gebruikt, door de neus achter in de keel.

Zie voor het aan te vragen onderzoek tabel 37.2.

37.2.2 Feces

Tabel 37.2

Routinematige en extra onderzoeken van keel en neus.

routinematig onderzoek

extra onderzoek

Staphylococcus aureus

hemolytische streptokokken

kinkhoest (bij voorkeur PCR)

gonokokken

difterie

bij kinderen < 12 jaar tevens op:

Moraxella catarrhalis

Streptococcus pneumoniae

Haemophilus influenzae

 
  • Vermeld zo nodig de immuunstatus en de reisanamnese.

  • Indien laboratorium beschikt over PCR-diagnostiek: lever feces aan in schoon potje.

  • Indien laboratorium niet beschikt over PCR-diagnostiek: lever materiaal voor bacterieel onderzoek aan in een schoon of steriel potje.

  • Zet voor uitgebreid parasitair onderzoek TFT in (zie paragraaf  26.6.6).

  • Gebruik SAF fixatief voor amoebenonderzoek (in plaats van warme feces).

Zie voor het aan te vragen onderzoek tabel 37.3.

Tabel 37.3

Routinematige en extra onderzoeken van feces.

routinematig onderzoek

extra onderzoek

Salmonella spp.

Shigella spp.

Campylobacter spp.

Yersinia enterocolitica (n.b. niet altijd standaard)

cholera

enterohemorragische E. coli O.157

Clostridium difficile (toxine)

parasitair onderzoek (microscopie of PCR)

enteroparasieten bij hiv

rota- en adenovirus

enterovirus (PCR)

norovirus (PCR)

37.2.3 Pussen , wond- en huiduitstrijken

  • Neem materiaal van de rand van de afwijking.

  • Lever bij voorkeur pus in een potje of spuit aan.

  • Vervoer de wattenstok in een transportmedium.

  • Grampreparaten van wattenstokken zijn niet betrouwbaar.

  • Vermeld uitgebreid klinische gegevens.

  • Typische huidbacteriën worden als contaminatie beschouwd en niet uitgewerkt.

Zie voor het aan te vragen onderzoek tabel 37.4.

37.2.4 Lichaamsvloeistoffen, liquor , weefsels, bot en biopten

  • Lever materiaal in een steriel potje of spuit aan (niet op een wattenstok).

    Tabel 37.4

    Routinematige en extra onderzoeken van pussen, wond- en huiduitstrijken.

    routinematig onderzoek

    extra onderzoek

    Staphylococcus aureus

    Streptococcus spp.

    Streptococcus pneumoniae

    Enterobacteriaceae en andere gramnegatieve staven

    Haemophilus influenzae

    Pseudomonas spp.

    schimmels en gisten

    mycobacteriën

    Actinomyces

    Nocardia

    schimmels en gisten

    virussen

    kattenkrabziekte

  • Vermeld uitgebreid de klinische gegevens.

  • Lever liquor aan voor PCR (tbc, enterovirus, HSV, VZV) in steriel potje.

Zie voor het aan te vragen onderzoek tabel 37.5.

37.2.5 Sputum en bronchiaal secreet

  • Lever het materiaal aan in een steriel potje.

    Tabel 37.5

    Routinematige en extra onderzoeken van lichaamsvloeistoffen, liquor, weefsels, bot en biopten.

    routinematig onderzoek

    extra onderzoek

    alle micro-organismen die met behulp van de standaardkweektechnieken kunnen worden geïsoleerd aeroob en anaeroob, mits correct aangeleverd (in spuit, steriel potje of anaeroob kweekmedium)

    van materiaal van een wattenstok wordt geen grampreparaat gemaakt

    mycobacteriën

    Actinomyces

    Nocardia

    kattenkrabziekte (PCR)

    Helicobacter (maagbiopt) (kweek of PCR)

    schimmels en gisten

  • Lever bij voorkeur ochtendsputum in.

Zie voor het aan te vragen onderzoek tabel 37.6.

37.2.6 Urine

  • Lever bij voorkeur gewassen middenstroomochtendurine aan, in schoon potje (gekoeld bewaren).

    Tabel 37.6

    Routinematige en extra onderzoeken van sputum en bronchiaal secreet.

    routinematig onderzoek

    extra onderzoek

    Staphylococcus aureus

    hemolytische streptokokken

    Streptococcus pneumoniae

    Moraxella catarrhalis

    Haemophilus spp.

    niet-fermenterende gramnegatieve staven

    gisten en schimmelsActinomyces spp.

    Legionella

    mycobacteriën

    kinkhoest

    Mycoplasma

    anaeroben

    virusonderzoek

    BAL (bronchoalveolaire lavage)

    Pneumocystis jiroveci

    mycobacteriën

    indien overwegend aanwezig:

    Enterobacteriaceae

    Neisseria spp.

    overige micro-organismen

     
  • Katheterurine (verblijfskatheter) levert minder geschikt onderzoeksmateriaal.

  • Katheterurine (eenmalig diagnostisch) is geschikt onderzoeksmateriaal.

  • Een blaaspunctie is geschikt, vooral bij kleine kinderen. Indien vermeld op de aanvraag, worden ook kleine aantallen bacteriën uitgewerkt (aanleveren in een steriel potje).

Zie voor het aan te vragen onderzoek tabel 37.7.

37.2.7 Tractus genitalis

  • Lever aan op een wattenstok in een transportmedium.

    Tabel 37.7

    Routinematige en extra onderzoeken van urine.

    routinematig onderzoek

    extra onderzoek

    alle pathogene micro-organismen ≥ 105

    bij een blaaspunctie worden alle micro-organismen uitgewerkt

    tbc

    Schistosoma-Legionella-antigeen pneumokokkenantigeen

    CMV-kweekChlamydia trachomatis

  • Lever PCR op een droge wattenstok aan (of in een speciaal transportmedium).

Zie voor het aan te vragen onderzoek tabel 37.8.

37.3 Meldingsplichtige ziekten

Sinds 1 december in 2008 is in Nederland de Wet publieke gezondheid van kracht. Binnen deze wet wordt de melding van meldingsplichtige ziekten geregeld. Aan de hand van de wijze van meldingen en de daaropvolgende maatregelen die mogelijk zijn, worden meldingsplichtige ziekten in vier categorieën ingedeeld (zie tabel 37.9). Naast de behandelend arts moet ook het laboratorium melden. De melding omvat behalve de naam van de arts ook de naam van de patiënt, de geboortedatum en het burgerservicenummer. De GGD kan eventueel nader onderzoek bij het laboratorium aanvragen. Het hoofd van een instellingen waarin kwetsbare groepen mensen verblijven (verzorgingshuis, kinderopvang en dergelijke) moet ook een ongewoon aantal patiënten met een ziekte waarbij een infectieziekte wordt vermoed, melden (Artikel 7-melding).

Tabel 37.8

Routinematige en extra onderzoeken van de tractus genitalis.

routinematig onderzoek

extra onderzoek

Gardnerella vaginalis

gisten

hemolytische streptokokken (A en B)

overige micro-organismen indien overwegend aanwezig

gonokok

Trichomonas

Actinomyces spp.

Chlamydia trachomatis

herpessimplexvirus

Tabel 37.9

Aangifteplichtige ziekten.

groep

ziekten

meldingsplicht

gedwongen isolatie

A

kinderverlamming, pokken, SARS

onverwijlde melding na constatering door een arts of een laboratorium aan de GGD

na besluit van de burgemeester in overleg met de directeur van de GGD

B1

humane infectie met aviair influenzavirus, difterie, pest, rabiës, tuberculose, virale hemorragische koorts (zoals dengue)

binnen 24 uur na constatering door een arts of bij een gegrond vermoeden als de patiënt onwillig is aan een onderzoek deel te nemen

bij gevaar voor de volksgezondheid of een onwillige patiënt na besluit van de burgemeester in overleg met de directeur van de GGD

B2

buiktyfus, cholera, hepatitis A, B en C, kinkhoest, mazelen, paratyfus, rubella, shigellose, shigatoxine-producerende Escherichia (STEC), enterohemorragische Escherichia coli-infectie (EHEC), invasieve groep-A-streptokokkeninfectie, voedselvergiftiging of voedselinfectie als dit wordt vastgesteld bij twee of meer patiënten met een onderlinge relatie wijzend op voedsel als bron.

binnen 24 uur na constatering door een arts of bij een gegrond vermoeden als de patiënt onwillig is aan een onderzoek deel te nemen

nee

C

antrax, bof, botulisme, brucellose, gele koorts, hantavirusinfectie, Haemophilus influenzae-infectie, pneumokokkenziekte, legionellose, leptospirose, listeriose, malaria, meningokokkenziekte, MRSA-infectie, papegaaienziekte, Q-koorts, tetanus, trichinose, West-Nijl-virusinfectie, Creutzfeldt-Jakob

binnen 24 uur na constatering door een arts of bij een gegrond vermoeden als de patiënt onwillig is aan een onderzoek deel te nemen

nee

Copyright information

© Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media 2012

Authors and Affiliations

  • P.M. Schneeberger

There are no affiliations available

Personalised recommendations