Advertisement

Characteristics of the Water Network in Postglacial Areas of Northern Poland

  • Elżbieta Bajkiewicz-GrabowskaEmail author
  • Włodzimierz Golus
  • Maciej Markowski
  • Monika Kwidzińska
Chapter
Part of the The Handbook of Environmental Chemistry book series (HEC, volume 86)

Abstract

The characteristics of the postglacial relief of northern Poland, which is responsible for the initial development of the water network in this area, were described. The dominant form of relief in this area is concave forms of the terrain, clusters of which form areas permanently or periodically excluded from river runoff. In the area of the basal moraine, in the beds of these depressions there are usually lakes of various sizes, including the smallest ones – postglacial ponds, some of which are periodically connected by short watercourses. On outwash plains only deep channels are occupied by lakes; all other concave forms, often with significant denivelations, are dry.

The main objects of the hydrographic network of the postglacial areas are primarily lakes, boggy areas and watercourses: those of the lower orders in the Strahler classification, usually short, often periodic, functioning as overflows, and those using valleys formed by postglacial rivers (channels, stagnant ice melt-outs, fluvioglacial valleys), which are the main drainage axis. It was pointed out that in the postglacial areas of northern Poland, three types of hydrographic network can be distinguished, differing in the degree of river runoff organization: the hydrographic network of endorheic areas, the river-lake network and the mature river network (lakeland rivers).

Keywords

Endorheic areas Lakeland rivers Ponds Postglacial landscape River-lake network 

References

  1. 1.
    Kosmowska-Suffczyńska D (2005) Geneza i rozwój rzeźby w czwartorzędzie. In: Richling A, Ostaszewska K (eds) Geografia fizyczna Polski. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa, pp 32–67Google Scholar
  2. 2.
    Kostrzewski A, Zwoliński Z, Andrzejewski L, Florek W, Mazurek M, Niewiarowski W, Podgórski Z, Rachlewicz G, Smólska E, Stach A, Szmańda J, Szpikowski J (2008) Współczesna ewolucja rzeźby młodoglacjalnej Niżu Polskiego. In: Starkel L, Kostrzewski A, Kotarba A, Krzemień K (eds) Współczesne przemiany rzeźby Polski. IGiGP UJ, Kraków, pp 271–325Google Scholar
  3. 3.
    Hillbricht-Ilkowska A (2005) Ochrona jezior i krajobrazu pojeziernego – problemy, procesy, perspektywy. Kosmos, t. 54(4):285–302Google Scholar
  4. 4.
    Forman RTT, Gordon M (1986) Landscape ecology. Wiley, New York, p 622Google Scholar
  5. 5.
    Turner G, Gardner RU, O’Neill RV (2001) Landscape ecology in theory and practice. Springer, Berlin, p 398Google Scholar
  6. 6.
    Drwal J (1975) Zagadnienie bezodpływowości na obszarach młodoglacjalnych. Zesz Nauk WBiNoZ Geogr 3:7–26, Uniwersytet Gdański, GdańskGoogle Scholar
  7. 7.
    Bajkiewicz-Grabowska E, Magnuszewski A (2009) Przewodnik do ćwiczeń z hydrologii ogólnej. Wyd. nauk. PWN, Warszawa, p 195Google Scholar
  8. 8.
    Kowalska A (1971) Zagadnienie środkowoeuropejskich obszarów bezodpływowych w literaturze. Czas Geogr 42(4):353–363Google Scholar
  9. 9.
    Golus W (2014) Obieg materii w małych zbiornikach pojeziernych, PhD thesis, p 295Google Scholar
  10. 10.
    Bajkiewicz-Grabowska E (2002) Obieg materii w systemach rzeczno-jeziornych (Circulation of matter in the river-lake systems). Wydział Geografii i Studiów Regionalnych UW, Warszawa, p 274Google Scholar
  11. 11.
    Bajkiewicz-Grabowska E (1996) Zmiany wielkości przepływu w węzłach hydrograficznych systemu rzeczno-jeziornego Krutyni (Pojezierze Mazurskie). In: Hillbricht-Ilkowska A, Wiśniewski RJ (red.) Funkcjonowanie systemów rzeczno-jeziornych w krajobrazie pojeziernym: rzeka Krutynia (Pojezierze Mazurskie), vol 13, Zesz. Naukowe Kom. “Człowiek i Środowisko”, pp 35–42Google Scholar
  12. 12.
    Nowaczyk B (1994) Wiek jezior i problemy zaniku brył pogrzebanego lodu na przykładzie sandru Brdy w okolicy Charzykowy. AUNC Geogr 27:97–110Google Scholar
  13. 13.
    Błaszkiewicz M (2005) Późnoglacjalna i wczesno holoceńska ewolucja obniżeń jeziornych na Pojezierzu Kociewskim (wschodnia część Pomorza). Prace Geogr 201:192Google Scholar
  14. 14.
    Sylwestrzak J (1978) Rozwój sieci dolinnej na Pomorzu pod koniec plejstocenu. Gdań. Tow. Nauk., Gdańsk, p 178Google Scholar
  15. 15.
    Brykczyński M (1986) O głównych kierunkach rozwoju sieci rzecznej Niżu polskiego w czwartorzędzie. Prz Geogr 58(3):411–440Google Scholar
  16. 16.
    Florek W (1991) Postglacjalny rozwój dolin rzek środkowej części północnego skłonu Pomorza. WSP w Słupsku, Słupsk, p 238Google Scholar
  17. 17.
    Jankowski A (1994) Geneza współczesnej sieci dolinno-rzecznej na obszarze Polski (Genesis of the Contemporary River Valley Network of the territory of Poland). In: Kołtuniak J (ed) Rzeki, kultura-cywilizacja-historia, vol 3, Wyd. Śląsk, Katowice, pp 135–155Google Scholar
  18. 18.
    Falkowski E. (1971) Historia i prognoza rozwoju układu koryta wybranych odcinków rzek nizinnych Polski. Biul Geolog UW 12. s:5–122Google Scholar
  19. 19.
    Falkowski E (1980) Problemy genezy i interpretacji ukształtowania doliny środkowej i dolnej Wisły. Prz Geolog UW 12:345–347Google Scholar
  20. 20.
    Starkel L (ed) (1991) Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa, p 592Google Scholar
  21. 21.
    Andrzejewski L (2017) Ewolucja systemów dolinnych i zmiany obiegu wody od ustąpienia ostatniego zlodowacenia. In: Jokiel P, Marszelewski W, Pociask-Karteczka J (eds) Hydrologia Polski. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa, pp 111–116Google Scholar
  22. 22.
    Bajkiewicz-Grabowska E, Golus W (2009) Organizacja sieci hydrograficznej w zlewni pojeziernej przy różnym stanie jej retencji. In: Bogdanowicz R, Fac-Beneda J (eds) Zasoby i ochrona wód. Obieg wody i materii w zlewniach rzecznych. Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk, pp 159–166Google Scholar
  23. 23.
    Golus W, Kwidzińska M, Markowski M (2017) In: Czerniawski R, Bilski P (red.) Dynamika sieci hydrograficznej obszarów pojeziernych, Funkcjonowanie i ochrona wód płynących, Szczecin, pp 257–272Google Scholar
  24. 24.
    Golus W, Bajkiewicz-Grabowska E (2016) Water circulation in the moraine ponds of northern Poland. Hydrobiologia.  https://doi.org/10.1007/s10750-016-2830-7 CrossRefGoogle Scholar
  25. 25.
    Bajkiewicz-Grabowska E (2005) Rola systemów rzeczno-jeziornych w funkcjonowaniu obszarów młodoglacjalnych. Roczniki AR w Poznaniu CCCLXV, Melioracje i Inżynieria Środowiska 26:13–21Google Scholar
  26. 26.
    Bajkiewicz-Grabowska E (2007) Charakterystyka hydrograficzna. In: Borowiak D. (red.) Jeziora Kaszubskiego Parku Krajobrazowego. Badania Limnologiczne, vol 5, Katedra Limnologii UG, Gdańsk, pp 41–52Google Scholar
  27. 27.
    Bajkiewicz-Grabowska E (2012) Obieg wody i materii w małych systemach rzeczno-jeziornych obszarów młodoglacjalnych. In: Kostrzewski A, Szpikowski J (eds) Zintegrowany monitoring środowiska przyrodniczego. Funkcjonowanie geoekosystemów w różnych strefach krajobrazowych Polski. Biblioteka Monitoringu Środowiska v. XXIX, Storkowo, pp 123–138Google Scholar
  28. 28.
    Jankowska H (1985) Znaczenie jezior w kształtowaniu się odpływu podziemnego w dorzeczu górnej Raduni. Zesz Nauk Wydz BGiO UG Geogr 14:57–68Google Scholar
  29. 29.
    Nowakowski CZ, Smoleński A, Soszka H (1996) Wody podziemne i ich udział w zasilaniu i transporcie materii do jeziora. In: Hillbricht-Ilkowska A, Wiśniewski RJ (eds) Funkcjonowanie systemów rzeczno-jeziornych w krajobrazie pojeziernym: rzeka Krutynia (pojezierze Mazurskie). Zesz. Nauk. PAN “Człowiek i Środowisko”, vol 13, Oficyna Wydawnicza, Instytut Ekologii PAN, pp 71–96Google Scholar
  30. 30.
    Nowiński K (2009) Rola jezior w transformacji jakości wód systemu Raduni. PhD thesis, Instytut Geografii WOiG UG, Gdańsk, p 237Google Scholar
  31. 31.
    Bajkiewicz-Grabowska E (2017) Sieć rzeczna Pojezierzy. In: Czerniawski R, Bilski P (eds) Funkcjonowanie i ochrona wód płynących. Szczecin, pp 297–306Google Scholar
  32. 32.
    Andrzejewski L, Krzemień K (2017) Doliny i koryta rzek. In: Jokiel P, Marszelewski W, Pociask-Karteczka J (eds) Hydrologia Polski. Wyd. nauk. PWN, Warszawa, pp 121–127Google Scholar
  33. 33.
    Fac-Beneda J (2009) River network of young glacial areas and its fractal dimension. River Basin Manag 351.  https://doi.org/10.2495/RM090321
  34. 34.
    Drwal J (1982) Wykształcenie i organizacja sieci hydrograficznej jak podstawa oceny struktury odpływu na terenach młodoglacjalnych. Wyd. UG, Gdańsk, p 130Google Scholar
  35. 35.
    Fac Beneda J (2011) Młodoglacjalny system hydrograficzny. Wyd. UG, Gdańsk, p 213Google Scholar

Copyright information

© Springer Nature Switzerland AG 2020

Authors and Affiliations

  • Elżbieta Bajkiewicz-Grabowska
    • 1
    Email author
  • Włodzimierz Golus
    • 1
  • Maciej Markowski
    • 1
  • Monika Kwidzińska
    • 1
  1. 1.Department of Limnology, Institute of GeographyUniversity of GdańskGdańskPoland

Personalised recommendations