Advertisement

Polish Rivers as Hydrographic Objects

  • Elżbieta Bajkiewicz-GrabowskaEmail author
  • Maciej Markowski
  • Włodzimierz Golus
Chapter
Part of the The Handbook of Environmental Chemistry book series (HEC, volume 86)

Abstract

This paper characterises rivers, the major hydrographic objects within the water network of Poland. The authors point out to the diverse nature of the river network resulting from the natural topography of Poland and the fact that the contemporary river network uses valleys inherited from the past. Systems of two largest Polish allochthonous (transit) rivers, the Vistula and the Oder, are characterised. The rivers of Przymorze and the Niemen basin are discussed in less detail. The paper shows that the stability of discharge in Polish rivers, resulting from climate conditions (precipitation exceeding field evaporation over the entire water year), is determined by the underground contributor to the discharge, which is a result of underground water drainage by the river channels. The contribution of underground runoff to the total discharge of Polish rivers is generally stable over the year, and the percentage of surface runoff contributing to the total discharge depends on the morphogenetic zone (mountains, highlands, lowlands) where these rivers flow. Finally, the types of regimes characterising Polish rivers are presented and their spatial differentiation is discussed. Polish rivers are characterised by complex regimes. Most rivers are characterised by the moderately developed nival regime with the high water period in the spring. Some of the lowland rivers have well-developed nival regime, while some lakeland rivers are characterised by the poorly developed nival regime. The regimes of mountain rivers vary.

Keywords

Hydrological regimes of Polish rivers Oder river system River channel types River network density River valley network Transport of river bed load Vistula river system 

References

  1. 1.
    Starkel L (2008) Paleogeograficzne korzenie współczesnej Polski. In: Starkel L, Kostrzewski A, Kotarba A, Krzemień K (eds) Współczesne przemiany rzeźby Polski. IGiGP UJ, Kraków, pp 13–20Google Scholar
  2. 2.
    Gilewska S (1991) Współczesne środowisko przyrodnicze. Rzeźba. In: Starkel L (ed) Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 248–296Google Scholar
  3. 3.
    Michno A (2017) Rzeźba. In: Jokiel P, Marszelewski W, Pociask-Karteczka J (eds) Hydrologia Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 31–36Google Scholar
  4. 4.
    Klimaszewski M, Starkel L (1972) Karpaty Polskie. In: Klimaszewski M (ed) Geomorfologia Polski. I. Polska Południowa. Góry i wyżyny. PWN, Warsaw, pp 167–231Google Scholar
  5. 5.
    Klimek K, Starkel L (1972) Kotliny Podkarpackie. In: Klimaszewski M (ed) Geomorfologia Polski. I. Polska Południowa. Góry i wyżyny. PWN, Warsaw, pp 117–138Google Scholar
  6. 6.
    Andrzejewski L, Krzemień K (2017) Doliny i koryta rzek. In: Jokiel J, Marszelewski W, Pociask-Karteczka J (eds) Hydrologia Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 121–127Google Scholar
  7. 7.
    Gutry-Korycka M (2005) Rzeki. In: Richling A, Ostaszewska K (eds) Geografia fizyczna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 151–156Google Scholar
  8. 8.
    Bajkiewicz-Grabowska E, Mikulski Z (2006) Hydrologia ogólna. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, p 339Google Scholar
  9. 9.
    Hillbricht-Ilkowska A, Wiśniewski RJ (eds) (1994) Jeziora Suwalskiego Parku Krajobrazowego. Związki z krajobrazem, stan eutroficzny i kierunki ochrony. Zesz. Nauk. „Człowiek i Środowisko” PAN, 7, Zakład Narodowy Ossolińskich, s. 281Google Scholar
  10. 10.
    Hillbricht-Ilkowska A, Węgleńska T (1995) System rzeczno-jeziorny jako układ płatów krajobrazowych i stref granicznych. In: Dąbrowska-Prot E, Łuczak J (eds) Problemy ekologii krajobrazu pojeziernego Polski Północno-Wschodniej. Zesz. Nauk. „Człowiek i Środowisko” PAN, 12. Oficyna Wydawnicza, Instytut Ekologii PAN, pp 185–202Google Scholar
  11. 11.
    Bajkiewicz-Grabowska E (2002) Circulation of matter in the river-lake systems. Warsaw University, Faculty of Geography and Regional Studies, Warsaw, p 274Google Scholar
  12. 12.
    Bajkiewicz-Grabowska E (2007) Jeziorne ogniwa sieci hydrograficznej obszarów młodoglacjalnych i ich rola w kształtowaniu odpływu rzeki pojeziernej. Obieg wody w środowisku naturalnym i przekształconym. Wyd. UMCS, Lublin, pp 39–46Google Scholar
  13. 13.
    Bajkiewicz-Grabowska E (2017) Sieć rzeczna pojezierzy. In: Czerniawski R, Bilski P (eds) Funkcjonowanie i ochrona wód płynących. Szczecin, pp 297–306Google Scholar
  14. 14.
    Bajkiewicz-Grabowska E, Golus W (2009) Organizacja sieci hydrograficznej w zlewni pojeziernej przy różnym stanie jej retencji. In: Bogdanowicz R, Fac-Beneda J (eds) Zasoby i ochrona wód. Obieg wody i materii w zlewniach rzecznych. Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego. Gdańsk, pp 159–166Google Scholar
  15. 15.
    Kwidzińska M (2010) Rola oczek w uaktywnianiu odpływu powierzchniowego. Praca magisterska wykonana w Katedrze Limnologii Uniwersytetu Gdańskiego (typescript)Google Scholar
  16. 16.
    Fac-Beneda J (2017) Struktura sieci hydrograficznej. In: Jokiel P, Marszelewski W, Pociask-Karteczka J (eds) Hydrologia Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 116–127Google Scholar
  17. 17.
    Błaszkowski J (1992) mapa gęstości sieci wodnej na Żuławach Elbląskich. Zeszyty Naukowe UG, Geografia 18, GdańskGoogle Scholar
  18. 18.
    Rocznik statystyczny Rzczypospolitej Polskiej 2015, Rok LXXV. GUS, WarsawGoogle Scholar
  19. 19.
    HELCOM (2004) 30 years of protecting the Baltic Sea-HELCOM1974-2003. http://www.helcom.fi
  20. 20.
    Starkel L (1996) Rivers in space and time. In: Kułtuniak J (ed) Rzeki, Kultura-Cywilizacja-Historia, vol 5, pp 43–60Google Scholar
  21. 21.
    Starkel L (2001) Evaluation of the Vistula river valley since the last glaciations till present (Historia doliny Wisły od ostatniego zlodowacenia do dziś). IGiPZ PAN, seria Monografie 2, p 263Google Scholar
  22. 22.
    Majewski W (2010) Perspektywiczne zagospodarowanie dorzecza Wisły wraz z systemem ocen wpływu inwestycji hydrotechnicznych na środowisko. Sprawozdanie z realizacji zadania 9 projektu „Klimat. Wpływ zmian klimatu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo” współfinansowanego przez UE z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Warsaw, p 31Google Scholar
  23. 23.
    Majewski W (2016) Monografia dolnej Wisły. IMGW-PIB, Warsaw, p 173Google Scholar
  24. 24.
    Kondracki J (2009) Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, p 450Google Scholar
  25. 25.
    Biernacki Z (2000) Geomorfologia i wody powierzchniowe. [w}: Wisła w Warszawie. Biuro Zarządu m.st. Warszawy, Wydział Planowania Przestrzennego i Architektury, Opracowanie graficzne, druk i oprawa: Dom Wydawniczy ELIPSA 2000:22–70Google Scholar
  26. 26.
    Cebulak K (2010) Delta Wisły powyżej i poniżej morza. Stowarzyszenie Żuławy i Lokalna Grupa Działania Żuławy i Mierzeja. Nowy Dwór Gdański, p 59Google Scholar
  27. 27.
    Pociask-Karteczka J (2017) Położenie hydrograficzne Polski na tle Europy. In: Jokiel P, Marszelewski W, Pociask-Karteczka J (eds) Hydrologia Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 15–21Google Scholar
  28. 28.
    Walczak Z, Sroka Z, Tschuschke W, Stefanek P, Wrzosek K (2017) Straty filtracyjne zrzutów ze zbiornika Jeziorsko zasilających przepływy niżówkowe Warty. Acta Sci Pol Form Circum 16(4):217–232CrossRefGoogle Scholar
  29. 29.
    Rudyk S (2013) Zmiany sieci wodnej delty Redy i jej linii brzegowej w świetle dokumentacji kartograficznej oraz zobrazowań lotniczych i satelitarnych. PhD thesis typescript, s. 266Google Scholar
  30. 30.
    Mapa Podziału Hydrograficznego Polski w skali 1 : 50 000 (2005) IMGW-PIB, Warsaw. http://www.kzgw.gov.pl. Accessed 8 July 2018
  31. 31.
    Dynowska I (1971) Typy reżimów rzecznych w Polsce. Zeszyty Naukowe UJ, CCLXVIII, Prace Geograficzne 28, Kraków, pp 67–81Google Scholar
  32. 32.
    Dynowska I (1991) Obieg wody. In: Starkel L (ed) Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 355–387Google Scholar
  33. 33.
    Dynowska I (1994) Reżim odpływu rzecznego, plansza 32.3 Odpływ rzeczny. In: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. IGiPZ PAN, Główny Geodeta Kraju, PPWK im. E. Romera S.A., WarsawGoogle Scholar
  34. 34.
    Somorowska U (2005) Ustroje hydrologiczne. In: Richling A, Ostaszewska K (eds) Geografia fizyczna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 165–168Google Scholar
  35. 35.
    Wrzesiński D (2017) Reżimy rzek Polski. In: Jokiel P, Marszelewski W, Pociask-Karteczka J (eds) Hydrologia Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 215–221Google Scholar
  36. 36.
    Michalczyk Z (2017) Odpływ rzeczny w Polsce. In: Jokiel P, Marszelewski W, Pociask-Karteczka J (eds) Hydrologia Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 153–160Google Scholar
  37. 37.
    Ciupa T, Suligowski R, Łajczak A, Babiński Z (2017) Transport fluwialny w rzekach Polski. In: Jokiel P, Marszelewski W, Pociask-Karteczka J (eds) Hydrologia Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsaw, pp 201–213Google Scholar
  38. 38.
    Szymkiewicz R (2018) Dolna Wisła rzeka niewykorzystanych możliwości. Wyd. Politechniki Gdańskiej, Gdańsk, p 132Google Scholar

Copyright information

© Springer Nature Switzerland AG 2020

Authors and Affiliations

  • Elżbieta Bajkiewicz-Grabowska
    • 1
    Email author
  • Maciej Markowski
    • 1
  • Włodzimierz Golus
    • 1
  1. 1.Department of LimnologyInstitute of Geography, University of GdańskGdańskPoland

Personalised recommendations