Denkbeeld

, Volume 30, Issue 2, pp 12–12 | Cite as

Veranderend gedrag is een verkeerde term voor probleemgedrag

  • Debby Gerritsen
Stelling
  • 45 Downloads

Samenvatting

Als professionals in de dementie- zorg zoeken we al jaren naar een goede term om gedrag van mensen met dementie aan te duiden dat belastend is voor hun omgeving en/ of henzelf. In die zoektocht naar een omschrijving die de lading dekt en alle betrokkenen recht doet, hebben al heel wat benamingen de ronde gedaan.

Als professionals in de dementie- zorg zoeken we al jaren naar een goede term om gedrag van mensen met dementie aan te duiden dat belastend is voor hun omgeving en/ of henzelf. In die zoektocht naar een omschrijving die de lading dekt en alle betrokkenen recht doet, hebben al heel wat benamingen de ronde gedaan. Decennia terug waren ‘storend gedrag’ en ‘gedragsstoornissen’ veelgebruikte termen en daarna is ‘probleemgedrag’ lange tijd als verzamelnaam gebruikt. Een paar jaar geleden werd het begrip ‘onbegrepen gedrag’ geïntroduceerd en nu is sinds kort ‘veranderend gedrag’ in opkomst. Ik was al geen voorstander van ‘onbegrepen gedrag’ – ook begrepen gedrag kan heel problematisch zijn – en vind ‘veranderend gedrag’ eveneens geen succes.

Dat het woord probleemgedrag ter discussie kwam te staan, had te maken met de eenzijdige invulling van het begrip: als een probleem vooral voor de omgeving, niet voor de persoon met dementie. Maar gedrag van mensen met dementie is niet alleen relevant vanwege de gevolgen, ook de mogelijke oorzaken en achtergronden ervan zijn heel belangrijk. Zo kan gedrag erop wijzen dat er een probleem is met het welbevinden van de persoon met dementie. Dit kan voortkomen uit onvervulde behoeften: probleemgedrag is dan een teken dat we op zoek moeten naar wat de persoon met dementie tekort komt. Een andere oorzaak van een gebrek aan welbevinden is dat de stressdrempel van de persoon met dementie wordt overschreden: probleemgedrag duidt er dan op dat iemand te veel prikkels krijgt en deze niet meer kan verwerken; in dat geval is het aan ons om te proberen prikkels weg te nemen.

Ten slotte kan gedrag een weerslag zijn van pogingen van iemand met dementie om zich aan te passen aan een ongewenste of bedreigende situatie. Het probleem is dan dat die pogingen verkeerd uitpakken. Bijvoorbeeld een verpleeghuisbewoner die zich alleen voelt en daaraan iets doet door de nabijheid van een ander te zoeken, maar hierin zo fanatiek is dat dit door andere bewoners of het zorg- team als claimend wordt ervaren.

Zolang we dat beseffen en ernaar handelen, is probleemgedrag een prima term!

Van oudsher ging het in de zorg niet zozeer om de oorzaken van het gedrag van mensen met dementie, maar om de gevolgen. Gedrag werd ‘probleemgedrag’ als het tot problemen leidde voor de omgeving, bijvoorbeeld mantelzorgers, medebewoners of verzorgenden. Dat is volgens mij de reden dat de term probleemgedrag een negatieve klank heeft gekregen: niet omdat het woord zelf slecht is, maar omdat het vroeger gebruikt werd om alleen naar gevolgen voor anderen te kijken en niet naar die voor de persoon met dementie zelf.

Het woord probleem komt echter van het Latijnse problema en dat betekent ‘opgave’. Wat een mooie en passende term! ‘Opgave’ geeft de relevantie van probleemgedrag perfect weer en wijst op de belangrijkste reden waarom die term goed is en veranderend gedrag niet: dat je er als zorgprofessional iets mee moet. Veranderend gedrag is op zichzelf niet iets waaraan wat moet worden gedaan, dat wordt het pas als het negatieve gevolgen heeft voor jezelf of anderen of als het een teken is dat het niet goed met iemand gaat. In de omgang met mensen met dementie is steeds de vraag: moet ik ondersteunen, bijsturen en/of interveniëren? Dan is het belangrijk om het moment te signaleren dat het antwoord op die vraag bevestigend is. De term probleemgedrag helpt daarbij: op het moment dat we gedrag als probleemgedrag omschrijven, geven we onszelf een opdracht er iets aan te doen. Daar hoort natuurlijk bij dat we de achtergronden van het gedrag goed analyseren en ervan doordrongen zijn dat gedrag ook probleemgedrag kan zijn als het alleen voor de persoon met dementie belastend is, zoals dat vaak het geval is bij apathie. Zolang we dat beseffen en ernaar handelen, is probleemgedrag een prima term!

Copyright information

© Stichting Tijdschrift voor Psychogeriatrie 2018

Authors and Affiliations

  • Debby Gerritsen
    • 1
  1. 1.redacteur van Denkbeeld en ouderenpsycholoog

Personalised recommendations