Advertisement

Neophilologus

, Volume 90, Issue 3, pp 401–421 | Cite as

Sage Mir, Mit Wem Du Umgehst ... Sammelprinzipien in Liederhandschriften Des Sechzehnten Jahrhunderts

  • Clara Strijbosch
Article
  • 53 Downloads

Abstract

Medieval miscellanies are generally studied as marginal phenomena only. Literary historians prefer to deal with great authors and their works, and literary histories are usually limited by a national view. Also, anonymous shorter works like gnomic verse and songs tend to escape the eye of the literary historian – and the worst cases of negligence are the manuscripts in which these shorter texts have been gathered. This article focuses on a special and neglected type of sixteenth century text collection, the album amicorum. Aspects of the transmission and of the genre of the album amicorum have received very little attention from literary historians, though manuscripts like these can reveal interesting connections between German and Dutch language and literature. A first investigation of songs collected in alba, examples of which will be given from the unedited Album of Maria van Besten (sixteenth century) show that songs in alba amicorum compiled by women are frequently related to songs in other manuscripts from the Eastern parts of the Netherlands and the Western German regions. Notes on the collector reveal that women tended to compile alba with songs written by different hands, while men wrote song books in one (their own) hand. The songs that have been gathered in these collections will have been known among the users of the manuscripts. This shows that in the sixteenth century the eastern Dutch regions, Westphalia and the Rhineland had a common and lively song tradition.1

Keywords

Sixteenth Century Literary Historian Marginal Phenomenon Sich Hinter Western German Region 
These keywords were added by machine and not by the authors. This process is experimental and the keywords may be updated as the learning algorithm improves.

Preview

Unable to display preview. Download preview PDF.

Unable to display preview. Download preview PDF.

Literaturverzeichnis

Textausgaben

  1. Bolte, Johannes: “Liederhandschriften des 16. und 17. Jahrhunders. Das Liederbuch der Herzogin Amalia von Cleve”. Zeitschrift für deutsche Philologie 22 (1890): S. 397–426.Google Scholar
  2. Bolte, Johannes: “Die Liederhandschrift des Grafen Hans Gerhard von Manderscheid”. Jahrbuch für Volksliedforschung 3 (1932): S. 148–154Google Scholar
  3. Brednich, Rolf Wil 1976Die Darfelder Liederhandschrift 1546–1565AschendorffMünsterGoogle Scholar
  4. Delen, M.-A. Het album amicorum van Aleyd van Arnhem gedecodeerd. Met speciale aandacht voor het verschijnsel vrouwenalbum en het gebruik van alba aan het hof van Willem van Oranje te Antwerpen (1579–1583), Magisterarbeit (unveröffentlicht). Nijmegen 1984Google Scholar
  5. Leloux, H. L 1985Het Zutphens LiedboekWalburg persZutphenMs Weimar oct. 146Google Scholar
  6. Heringa, B. De liederen uit het album van Habel van Herema, Magisterarbeit (unveröffentlicht). Utrecht 1978Google Scholar
  7. Houtsma, Jos. Het Zutphens Liedboek op de korrel. Een nieuwe uitgave van de liedteksten en de spreuken (erscheint voraussichtlich 2006).Google Scholar
  8. Jas, Marieke. Leiden BPL 2912. Een overlev(er)ingsgeschiedenis, Magisterarbeit (unveröffentlicht). Utrecht, 1988Google Scholar
  9. Kopp, Arthur. “Die niederrheinische Liederhandschrift (1574)”. Euphorion 8 (1901): S. 499–528; 9 (1902): S. 21–42, 280–310 und 621–637.Google Scholar
  10. Kopp, Arthur. “Die Liederhandschrift vom Jahre 1568. Berlin, Mgf 752”. Zeitschrift für deutsche Philologie 35 (1903): S. 507–532Google Scholar
  11. Kopp, Arthur. Die Osnabrückische Liederhandschrift vom Jahre 1575 (Berlin, Kgl. Bibl. Mgf 753). Archiv für das Studium der neueren Sprachen und Literaturen 57/111 (1903): S. 1–28; 57/112, (1904): S. 257–274Google Scholar
  12. Poel, Dieuwke E. van der, e.a. (Hrsg.) Het Antwerps Liedboek, 2 Bde, Tielt: Lannoo, 2004.Google Scholar

Forschungsliteratur

  1. Bruin, Martine de, u.a. (m.m.v. Clara Strijbosch u.a..): Repertorium van het Nederlandse Lied tot 1600 (Repertory of Dutch songs until 1600), 2 Vols und cd-rom., Gent: Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde und Amsterdam: Meertens Instituut, 2001 (= Repertorium).Google Scholar
  2. Delen, Marie-Ange. “Frauenalben als Quelle. Frauen und Adelskultur im 16. Jahrhundert”. In: Wolfgang Klose (Hrsg.): Stammbücher des 16. Jahrhunderts. Vorträge, gehalten anlässlich eines Arbeitsgespräches vom 18. bis 20. Juni 1986 in der Herzog August Bibliothek, Wolfenbüttel, Wolfenbüttel: Herzog August Bibliothek, 1989, S. 75–93.Google Scholar
  3. Delen, Marie-Ange. “Vrouwenalba in de zestiende en vroege zeventiende eeuw”. In: K.␣Thomassen (Hrsg.): Alba Amicorum. Vijf eeuwen vriendschap op papier gezet. Het Album Amicorum en het Poëziealbum in de Nederlanden, Maarssen: Gary Schwarz und ‘s-Gravenhage: SDU, 1990, S. 129–139.Google Scholar
  4. Dijk, H. van. “Verzamelhandschriften en literatuurgeschiedschrijving. Verslag van een forumdiscussie”. Queeste 5 (1998): S. 189–198.Google Scholar
  5. Gerritsen, W. P.: “Het verzamelhandschrift in de litteratuurgeschiedenis”. Queeste 5 (1998): S. 182–188.Google Scholar
  6. Grijp, Louis Peter 1991Het Nederlandse lied in de Gouden Eeuw. Het mechanisme van de contrafactuurP.J. Meertens-InstituutAmsterdamGoogle Scholar
  7. Gumbert, J. P. “Tientallen teksten in diplomatische vitgaue”. Queeste 3 (1996): S.␣66–71.Google Scholar
  8. Heesakkers, C. L. en K. Thomassen, met een bijdrage over het poëziealbum door R.E.O. Ekkart. “Het album amicorum in de Nederlanden”. In: K. Thomassen (Hrsg.): Alba Amicorum. Vijf eeuwen vriendschap op papier gezet: Het Album Amicorum en het Poëziealbum in de Nederlanden, Maarssen: Gary Schwarz und ‘s-Gravenhage: SDU, 1990, S. 9–36.Google Scholar
  9. Hogenelst, D., und M. Rierink. “Praalzucht, professionalisme en privé-collectie. De functie van Middelnederlandse profane liedverzamelingen rond 1400.” In: F. Willaert u.a. (Hrsg.): Een zoet akkoord. Middeleeuwse lyriek in de Lage Landen. [Amsterdam: Prometheus, 1992] S. 27–55, 328–336.Google Scholar
  10. Joldersma, Hermina. “Writing Late-Medieval Women and Song into Literary History”. Tijdschrift voor Nederlandse Letterkunde 117 (2001): S. 5–26.Google Scholar
  11. Kopp, A. “Miscelle. Die Darmstädter Handschrift nr. 1213”. Zeitschrift für deutsche Philologie 37 (1905): S. 509–515.Google Scholar
  12. Mertens, Th. “Richtlijnen voor de uitgave van Middeleeuwse Verzamelhandschriften uit de Nederlanden”. Hilversum: Verloren, 1994; auch in: Het Geraardsbergse handschrift. Hs. Brussel, Koninklijke Bibliotheek Albert I, 837–845, Hrsg. M.-J. Govers u.a., m.m.v. H. Kienhorst. Hilversum: Verloren, 1994 (Middeleeuwse Verzamelhandschriften uit de Nederlanden 1), S. 173–191.Google Scholar
  13. Schumacher, Karl: “Das sogenannte ‘Liederbuch der Herzogin Amalia von Cleve-Jülich-Berg”. Zeitschrift für deutsche Philologie 45 (1913): S. 493–495.Google Scholar
  14. Strijbosch, Clara. Repertorium van Middelnederlandse liederen in bronnen tot 1500. Dl. 1: Bronnenrepertorium. Voorpublikatie. Antwerpen: UFSIA, 1996.Google Scholar
  15. Strijbosch, Clara. “Vogelnestjes in de marge. De overlevering van Middelnederlandse liederen in bronnen tot 1500”. In: F. Willaert (Hrsg.): Veelderhande Liedekens. Studies over het Nederlandse lied tot 1600, Leuven: Peeters, 1997, S. 10–29.Google Scholar
  16. Strijbosch, Clara. “Vrouw maan, blijf staan. Wereldlijke liederenverzamelingen van de zestiende eeuw.” In: L. P. Grijp und F. Willaert (Hrsg.): De fiere nachtegaal. Studies over middeleeuwse lyriek, Leuven: Peeters, 2006 (im Druck).Google Scholar
  17. Tervooren, Helmut: “Literarisches Leben in Städten des Geldrischen Oberquartiers im 16. Jahrhundert. Bemerkungen zur Brüsseler Handschrift II, 144”. In: A. Lehmann-Benz, U. Zellman und U. Küsters (Hrsg.): Schnittpunkte. Deutsch-Niederländische Literaturbeziehungen im späten Mittelalter, Münster und New York: Waxmann 2003, S. 223–236.Google Scholar

Copyright information

© Springer 2006

Authors and Affiliations

  1. 1.Clara StrijboschUtrechtThe Netherlands

Personalised recommendations