Advertisement

Tijdschrift Gerontologie en Geriatrie

, Volume 37, Issue 3, pp 104–111 | Cite as

Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: diagnostische aspecten

  • S. P. J. van Alphen
Artikel
  • 244 Downloads

Summary

This article describes the usefulness of the DSM personality disorders. In conclusion the presence of personality disorders during a lifetime is not always an enduring pattern of (the same) conduct disorders. Despite this, the DSM describes a static course of mainly interpersonal behaviour. Next to this, the utility of the DSM-Axis-II assessment and general personality assessment in relation to older adults will be discussed. In general these instruments are not very suitable for the assessment of the disposition and gravity of personality disorders in the elderly. It is proposed to develop specific profiles with regard to personality disorders in the elderly by applying the Delphi-technique on existing personality assessment. A Delphi panel of experts in the field of personality pathology in older adults can be asked to mention a certain personality disorder and describe this on a certain personality selfreport list, like the shortened version of the TCI.

Samenvatting

In dit artikel wordt de bruikbaarheid van het DSM-concept ‘persoonlijkheidsstoornis’ beschreven. Geconcludeerd wordt dat bij de manifestatie van persoonlijkheidspathologie gedurende de levensloop niet altijd een consistent patroon van (dezelfde) gedragsstoornissen is waar te nemen. In de DSM wordt echter uitgegaan van een statisch beloop van vooral (interpersoonlijke) gedragingen. Voorts wordt in dit artikel aan de orde gesteld in hoeverre het hiervoor ontwikkelde DSM-meetinstrumentarium alsmede de meer algemene persoonlijkheidstesten bruikbaar zijn voor ouderen. Over het algemeen blijken deze weinig geschikt om de aard en ernst van persoonlijkheidspathologie bij ouderen te verhelderen. Voorgesteld wordt om met behulp van de Delphi-techniek bij bestaande vragenlijsten profielen van persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen op te stellen. Aan een Delphi-panel op het gebied van persoonlijkheidspathologie bij ouderen kan dan worden verzocht om een bepaalde persoonlijkheidsstoornis in gedachte te nemen en deze op een bestaande vragenlijst, zoals de verkorte TCI, te beschrijven.

diagnostiek persoonlijkheidsstoornissen ouderen 

Literatuur

  1. Verheul, R., Van den Brink, W., & Van der Velden, K. (2000). Persoonlijkheidsstoornissen. In W. Vandereycken, C.A.L. Hoogduin & P.M.G. Emmelkamp (Red.). Handboek psychopathologie. Deel 1 (pp. 407-449). Houten/Antwerpen: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  2. American Psychiatric Association. (2000). Diagnostic and Statistical manual of Mental disorders (4th ed. textual revision). Washington DC: American Psychiatric Association.Google Scholar
  3. Word Health Organisation. (1993). The ICD-10 classification of mental and behavioural disorders. Clinical descriptions and diagnostic guidelines. Geneva: Word Health Organisation.Google Scholar
  4. Jongedijk, R.A. (2001). Psychiatrische diagnostiek en het DSM-systeem. Een kritisch overzicht. Tijdschrift voor Psychiatrie, 43, 309-319.Google Scholar
  5. Livesley, W.J. (2005). Behavioral and Molecular Genetic Contributions to a Dimensional Classification of Personality Disorder. J Personal Disord, 19, 131-155.CrossRefGoogle Scholar
  6. Widiger, T.A., & Simonsen, E. (2005). Alternative Dimensional Models of Personality Disorder: Finding a Common Ground. J Personal Disord, 19, 110-130.CrossRefGoogle Scholar
  7. Agronin, M.E., & Maletta, G. (2000). Personality disorders in late life. Understanding and overcoming the gap in research. Am J Geriatr Psychiatry, 8, 4-18.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  8. Stek, L. (2001). Persoonlijkheidsstoornissen. In T.J. Heeren, M.G. Kat & M.L. Stek (Red.). Handboek ouderenpsychiatrie (pp. 125-132). Leusden: De Tijdstroom.Google Scholar
  9. Derksen, J.J.L. (1993). Handboek persoonlijkheidsstoornissen. Utrecht: De Tijdstroom.Google Scholar
  10. Martens, W.H. J. (1997). Psychopathie en narijping. Een theoretische terreinverkenning aangevuld met een kwalitatief onderzoek naar het verschijnsel narijping. Academisch proefschrift. Maastricht: Shaker Publishing.Google Scholar
  11. Black, D.W., Baumgard, C.H., & Bell, S.E. (1995). A 16- to 45-year follow-up of 71 men with antisocial personality disorder. Compr Psychiatry, 36, 130-140.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  12. Mc Glashen, T.H. (1986). The Chestnut Lodge Follow-Up Study III: Long-term outcome of borderline personalities. Arch Gen Psychiatry, 43, 20-30.Google Scholar
  13. Lampe, I.K., & Heeren, T.J. (1997). Veroudering en gedrag. Tijdschrift voor Psychiatrie, 39, 676-678.Google Scholar
  14. Van Alphen, S.P.J., Engelen, G.J.J.A., Kuin, Y., & Derksen, J.J.L. (2006). The relevance of a geriatric sub-classification of personality disorders in the DSM-V. Int J Geriatr Psychiatry, 21 (3): 205-9.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  15. Van Alphen, S.P.J. Engelen, G.J.J.A., Kuin, Y., Derksen, J.J.L. & Van der Staak, C.P.F. (2001). Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: drie casestudies. Tijdschr Gerontol Geriatr, 32, 245-251.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  16. Teunisse, R.J. (1990). Het verloop op lange termijn van de borderline persoonlijkheidsstoornis. Tijdschrift voor Psychiatrie, 32, 473-485.Google Scholar
  17. Caspi, A., & Bem, D.J. (1990). Personality continuity and change across the life course. In L.A. Pervin (Red.). Handbook of personality: Theory and research (pp. 549-569). New York: Guilford.Google Scholar
  18. Kagan, J. (1969). The three faces of continuity in human development. In D.A. Goslin (Red.). Handbook of socialization theory and research (pp 53-65). Chicago: Rand McNally.Google Scholar
  19. Avina, C., O’Donohue, W.T., & Fisher, J.E. (2000). Sexual dysfunction in later life. In S. Krauss Whitbourne (Red.). Psychopathology in later adulthood (pp.173-187). New York: John Wiley & Sons Inc.Google Scholar
  20. Clarkin, J.F., Spielman, L.A., & Klausner, E. (1999). Conceptual overview of personality disorders in the elderly. In E. Rosowsky, R.C. Abrams & R.A. Zweig (Red.). Personality disorders in older adults (pp. 3-15). Mahwah: Lawrence Erlbaum Associates.Google Scholar
  21. Van Alphen, S.P.J., Engelen, G.J.J.A., Kuin, Y., & Derksen, J.J.L. (2004). Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen. Een overzicht. Tijdschrift voor Psychiatrie, 46, 145-156.Google Scholar
  22. Edelstein, B.A., Martin, R.R., McKee, D.R. (2000). Assessment of older adult psychopathology. In S. Krauss Whitbourne (Red.). Psychopathology in later adulthood (pp 61-87). New York: John Wiley & Sons Inc.Google Scholar
  23. De Maio, T. (1980). Refusals: who, where and why. Public Opinion Quarterly, 44, 223-233.CrossRefGoogle Scholar
  24. Herzog, A.R., & Rodgers, W.L. (1988). Age and response rates to interview sample surveys. Journal of Gerontology: Social Sciences, 43, 200-205.Google Scholar
  25. Colsher, P., & Wallace, R.B. (1989). Data quality and age: health and psychobehavioral correlates of item non response and inconsistent responses. Journal of Gerontology: Psychological Sciences, 44, 45-52.Google Scholar
  26. Okun, M. (1976). Adult age and cautioness in decision: a review of the literature. Human Development, 19, 220-233.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  27. Eurelings-Bontekoe, E.H.M., & Snellen, W.M. (2003). Multidimensionale diagnostiek. In E.H.M Eurelings-Bontekoe & W.M. Snellen (Red.). Dynamische persoonlijkheidsdiagnostiek (pp. 15-63). Lisse: Swets & Zeitlinger publichers.Google Scholar
  28. Sprey, A. (2002). Praktijkboek persoonlijkheidsstoornissen. Diagnostiek, cognitieve gedragstherapie en therapeutische relatie. Houten/Diegem: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  29. Evers, A., Van Vliet-Mulder, J.C., & Ter Laak, J. (1992). Documentatie van tests en testresearch in Nederland. Assen, Maastricht, Amsterdam: Van Gorcum/NIPGoogle Scholar
  30. Van Alphen, S.P.J., Engelen, G.J.J.A., Kuin, Y., Van der Staak, C.P.F., & Derksen, J.J.L. (2003). Een Delphi-onderzoek naar persoonlijkheidsdiagnostiek in de (a)GGZ bij ouderen. Tijdschri Gerontol Geriatr, 34, 208-214.Google Scholar
  31. Mroczek, D.K., Hurt, S.W., & Berman, W.H. (1999). Conceptual and methodological issues in the assessment of personality disorders in older adults. In E. Rosowsky, R.C Abrams & R.A. Zweig (Red.). Personality disorders in older adults (pp. 135-150). Mahwah: Lawrence Erlbaum Associates.Google Scholar
  32. Overduin, J. D. (1999). Multi-dimensionele persoonlijkheidsdiagnostiek en meetinstrumenten in de ouderenzorg. In G.J.J.A. Engelen (Red.). Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen (pp. 19-28). Amsterdam: Lundbeck.Google Scholar
  33. Segal, D.L., Coolidge, F.L., & Rosowsky, E. (2000). Personality disorders. In S. Krauss Whitbourne (Red.). Psychopathology in later adulthood (pp 89-115). New York: John Wiley & Sons Inc.Google Scholar
  34. American Psychological Association. (2004). Guidelines for psychological practice with older adults, 59, 236-260.Google Scholar
  35. Ter Laak, J.J.F. (1995). Psychologische diagnostiek. Inhoudelijke en methodologische grondslagen. Lisse: Swets & Zeitlinger.Google Scholar
  36. Spitzer, R.L. (1983). Psychiatric diagnosis: are clinicians still necessary? Comprehensive Psychiatry, 24, 399-411.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  37. Verheul, R., & Van den Brink, W. (1999). Persoonlijkheidsstoornissen. In A. de Jong, W. Van den Brink, J. Ormel, D. Wiersma. (Red.). Handboek psychiatrische epidemiologie (pp. 347-378). Maarsen: Elsevier/De Tijdstroom.Google Scholar
  38. Van Alphen, S.P.J. (2005). De oudere patiënt met een persoonlijkheidsstoornis. Bijblijven, 21, 39-44.Google Scholar
  39. Van Alphen, S.P.J., Engelen, G.J.J.A., Kuin, Y., Hoijtink, H., & Derksen, J.J.L. (2004). Constructie van een schaal voor de signalering van persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen. Tijdschr Gerontol Geriatr, 35, 170-179.Google Scholar
  40. Powell, C. (2003). The Delphi technique: myths and realities. J Adv Nurs, 41 (4), 376-382.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  41. Hofstee, W.K.B. (1999). Big-five-profielen van persoonlijkheidsstoornissen. De psycholoog, 381-384.Google Scholar
  42. Andreoli, A., Bressot, G., Aapro, N., Tricot, L., & Gognalons, M.Y. (1989). Personality disorders as a predictor of outcome. Journal of Personality Disorders, 3, 307-320.Google Scholar
  43. Gradman, T., Thompson, L., & Gallagher-Thompson, D. (1999). Personality disorders and treatment outcome. In E. Rosowsky, R.C Abrams & R.A. Zweig (Red.). Personality disorders in older adults (pp. 69-94). Mahwah: Lawrence Erlbaum Associates.Google Scholar

Copyright information

© Bohn Stafleu van Loghum 2006

Authors and Affiliations

  1. 1.

Personalised recommendations