Advertisement

‘… en wij proberen te luisteren…’

Reacties van therapeuten op traumatische ervaringen van hun patiënten
  • Annemarie J. M. Smith
  • Wim Chr. Kleijn
  • Johan A. Stevens
Article

Abstract

Psychotherapie met ernstig getraumatiseerde patiënten kan bij therapeuten leiden tot ‘traumatische tegenoverdracht’, ‘secundaire traumatisering’ en ‘verplaatste traumatisering’. In een kwalitatief/kwantitatief exploratief onderzoek werden deze effecten en het verband met ervaren emotionele belasting en burnout onderzocht bij traumatherapeuten (= 3) van een landelijk instituut voor de behandeling van slachtoffers van georganiseerd geweld. Traumatherapeuten bleken inderdaad gevolgen te ondervinden van de confrontatie met ernstig interpersoonlijk geweld. Dit lijken echter normale reacties, verwerkingsprocessen en accommodatie van cognitieve schema's en niet een per definitie voor de therapeut destructief proces.

Literatuur

  1. American Psychiatric Association (1994). Desk Reference to the Diagnostic Criteria from DSM-IV. Washington: APA.Google Scholar
  2. Bijl, R., & Lemmens, F. (1993). Aan het werk. Een verkennend onderzoek naar gezondheidsrisico's, arbeidsongeschiktheid en reïntegratie van werknemers in de geestelijke gezondheidszorg. Utrecht: NcGv.Google Scholar
  3. Bijl, R., Lemmens, F., & Wijgert, J. van de (1996), Werken in de GGZ. Geestelijke gezondheid, arbeidsomstandigheden en verzuim van werknemers, Maandblad Geestelijke Volksgezondheid, 51, 1001-1015.Google Scholar
  4. Boon, S., & Hart, O. van der (1995). De behandeling van de multipele persoonlijkheidsstoornis. In O. van der Hart (red.), Trauma, dissociatie en hypnose (pp. 187-232). Lisse: Swets & Zeitlinger.Google Scholar
  5. Danieli, Y. (1980), Countertransference in the treatment and study of Nazi holocaust survivors and their children, Victimology, 5, 355-367.Google Scholar
  6. Danieli, Y. (1984), Psychotherapists' participation in the conspiracy of silence about the Holocaust, Psychoanalytic Psychology, 1, 23-42.CrossRefGoogle Scholar
  7. Danieli, Y. (1988). Confronting the unimaginable. Psychotherapists' reactions to victims of the Nazi holocaust. In J. P. Wilson, Z. Harel en B. Kahana (red.), Human adaptation to extreme stress. From the Holocaust to Vietnam (pp. 219-238). New York: Plenum Press.Google Scholar
  8. Figley, C.R. (1995). Compassion fatigue as Secondary Traumatic Stress Disorder: an overview. In C. R. Figley (red.), Compassion fatigue. Coping with Secondary Traumatic Stress Disorder in those who treat the traumatized (pp. 1-20). New York: Brunner/Mazel.Google Scholar
  9. Folkman, S., Lazarus, R.S., Dunkel-Schetter, C., DeLongis, A., & Gruen, R.J. (1985), Dynamics of a stressful encounter: cognitive appraisal, coping and encounter outcomes, Journal of Personality and Social Psychology, 50, 992-1003.CrossRefGoogle Scholar
  10. Gabbard, G.O. (1996), Tegenoverdracht: opkomende onderlinge toenadering, Psychotherapie, 1, 91-101.Google Scholar
  11. Gael, M. van (1998), Als de chirurg in eigen vingers snijdt… Over de grenzen van de psychische draagkracht van de psychotherapeut, Tijdschrift voor Psychotherapie, 24, 77-90.Google Scholar
  12. Haans, T. (1998). Het labyrinth van Ares. Werkbelasting door hulpverlening aan geweldsoverlevenden. Utrecht: Stichting Pharos.Google Scholar
  13. Hafkenscheid, A. (1993). Vicarious Traumatization: is het verschijnsel empirisch aantoonbaar? In A. J. de Jong (red.), Therapeut en trauma (pp. 25-32). Assen: van Gorcum.Google Scholar
  14. Hart, O.van der, Defares, P.B., & Mittendorf, C. (1995). Traumabehandeling en de persoon van de therapeut. In O. van der Hart (red.), Trauma, dissociatie en hypnose (pp. 439-456). Lisse: Swets & Zeitlinger.Google Scholar
  15. Hellinga, G. (1999). Lastige lieden. Een inleiding over persoonlijkheidsstoornissen. Amsterdam: Boom.Google Scholar
  16. Herman, J.L. (1992). Trauma and recovery. New York: Basic Books.Google Scholar
  17. Holten-Basch, H. van (1999), Projectieve identificatie – wegwijzers en valkuilen, Tijdschrift voor Psychotherapie, 25, 223-241.Google Scholar
  18. Janoff-Bulman, R. (1989), Assumptive worlds and the stress of traumatic events: applications of the schema construct, Social Cognition, 7 , 113-136.Google Scholar
  19. Janoff-Bulman, R. (1992). Shattered assumptions: towards a new psychology of trauma. New York: Free Press.Google Scholar
  20. Lansen, J. (1993). ‘Vicarious traumatization’: is het verschijnsel empirisch aantoonbaar? In A. J. de Jong (red.), Therapeut en trauma (pp. 21-24). Assen: van Gorcum.Google Scholar
  21. Latts, M.G., & Gelso, C.J. (1995), Countertransference behavior and management with survivors of sexual assault, Psychotherapy, 32, 405-415.Google Scholar
  22. Leeuwen, J.J. van, & Ploeg, H.M. van der (1989). Burnout bij psychotherapeuten. In H. M. van der Ploeg en J. Vis,(red.), Burnout en werkstress: ieders verantwoordelijkheid. Amsterdam: Swets & Zeitlinger.Google Scholar
  23. Lyon, E. (1993), Hospital staff reactions to accounts by survivors of childhood abuse, American Journal of Orthopsychiatry, 63, 410-416.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  24. McCann, L., & Pearlman, L.A. (1990), Vicarious traumatization: a framework for understanding the psychological effects of working with victims, Journal of Traumatic Stress, 3, 131-149.CrossRefGoogle Scholar
  25. Minnen, A. van, Kroon, A., & Keijsers, G.P.J. (1998), Gevolgen voor therapeuten bij de behandeling van posttraumatische stress-stoornis, Tijdschrift voor Psychotherapie, 24, 217-230.Google Scholar
  26. Passchier, I. (1992). Een vergelijking van een kwalitatieve en een kwantitatieve analyse in een onderzoek naar organisatiestress bij gevangenisbewaarders: triangulatie in praktijk. In A. Smaling en F. van Zuuren (red.), De praktijk van kwalitatief onderzoek (pp. 148-163). Meppel: Boom.Google Scholar
  27. Pearlman, L.A., & MacIan, P.S. (1995), Vicarious traumatization: an empirical study of the effects of trauma work on trauma therapists, Professional Psychology: Research and Practice, 26, 558-565.CrossRefGoogle Scholar
  28. Pearlman, L.A., & Saakvitne, K.W. (1995). Trauma and the therapist. Countertransference and vicarious traumatization in psychotherapy with incest survivors. New York: Norton.Google Scholar
  29. Prager, E., & Solomon, Z. (1995), Perceptions of world benevolence, meaningfulness, and self-worth among elderly Israeli holocaust survivors and non-survivors, Anxiety, Stress and Coping, 8, 265-277.CrossRefGoogle Scholar
  30. Ridderbos, A. (1995). Rapportage risico inventarisatie Stichting Centrum '45 te Oegstgeest. (niet gepubliceerd).Google Scholar
  31. Roering, S.E., Geelen, K., Spaans, M., & Bijl, R.V. (1995). De zorg een last; psychische belasting en ziekteverzuim in verzorgingshuizen. Utrecht: NcGv.Google Scholar
  32. Schaufeli, W.B. (1990). Opgebrand. Achtergronden van werkstress bij contactuele beroepen: het burnout-syndroom. Rotterdam: Donker.Google Scholar
  33. Schaufeli, W.B. (1995), ‘Burnout’: dwaallicht of lichtpunt?, Psychologie & Maatschappij, 72, 220-237.Google Scholar
  34. Schaufeli, W.B., & Dierendonck, D.van (1994), Burnout, een begrip gemeten. De Nederlandse versie van de Maslach Burnout Inventory (MBI-NL), Gedrag en Gezondheid, 22, 153-172.Google Scholar
  35. Schaufeli, W. B., & Dierendonck, D. van (1997). Maslach Burnout Inventory, Nederlandse versie (MBI-NL). Voorlopige handleiding (versie december 1995). (niet gepubliceerd).Google Scholar
  36. Schaufeli, W.B., Maslach, C., & Marek, T. (1993). Professional burnout: recent developments in theory and research. Washington: Taylor & Francis.Google Scholar
  37. Schreuder, J.N., Egmond, M.v., Kleijn, W.C., & Visser, A.T. (1998), Daily reports of post-traumatic nightmares and anxiety dreams in Dutch war victims, Journal of Anxiety Disorders, 12, 511-524.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  38. Smets, E.M.A., Visser, M.R.M., & Haes, J.C.J.M.de (1999), Burnout onder specialisten neemt toe, Medisch Contact, 54, 1048-1051.Google Scholar
  39. Stamm, B.H. (1997), Work-related secondary traumatic stress, PTSD Research Quarterly, 8,1-3.Google Scholar
  40. Terr, L.C. (1991), Childhood traumas: an outline and overview, American Journal of Psychiatry, 148, 10-20.PubMedGoogle Scholar
  41. Tervoort, M.G.A. (1996), Ambulante individuele psychotherapie bij cliënten met borderlineproblematiek: houding en gedrag van de psychotherapeut, Tijdschrift voor Cliëntgerichte Psychotherapie, 34, 4-21.Google Scholar
  42. Veer, M.A.A. van der (1991), Getraumatiseerde vluchtelingen: hun gevolgen voor de hulpverlener, Maandblad Geestelijke Volksgezondheid, 46, 1078-1089.Google Scholar
  43. Veldman, W. (1997), Oorlogstrauma bij vluchtelingen uit de frontlinies, Tijdschrift voor Psychotherapie, 23, 248-271.Google Scholar
  44. Wilson, J.P., & Lindy, J.D. (1994a). Countertransference in the treatment of PTSD. New York: Guilford Press.Google Scholar
  45. Wilson, J.P., & Lindy, J.D. (1994b). Empathic strain and countertransference. In J. P. Wilson en J. D. Lindy (ed.), Countertransference in the treatment of PTSD (pp. 5-30). New York: Guilford.Google Scholar

Copyright information

© Bohn Stafleu van Loghum 2000

Authors and Affiliations

  • Annemarie J. M. Smith
    • 1
  • Wim Chr. Kleijn
  • Johan A. Stevens
  1. 1.

Personalised recommendations