Huisarts en wetenschap

, Volume 61, Issue 4, pp 85–85 | Cite as

Alarmbellen bij empathie

  • I.E. Waardenburg, huisarts in Enter
Ingezonden
  • 35 Downloads

Samenvatting

Het artikel van Derksen et al. over empathie deed bij mij alarmbellen rinkelen.1 Het is een typisch voorbeeld van tekentafelgeneeskunde. De auteurs veronderstellen dat je empathie aan kunt leren en dat empathie voor een dokter een conditio sine qua non is.

Het artikel van Derksen et al. over empathie deed bij mij alarmbellen rinkelen.1 Het is een typisch voorbeeld van tekentafelgeneeskunde. De auteurs veronderstellen dat je empathie aan kunt leren en dat empathie voor een dokter een conditio sine qua non is. Na bestudering van de literatuur is het zeer de vraag of je empathie kunt aanleren en of het een noodzakelijke kwaliteit is voor een arts. Vanzelfsprekend zijn interesse en aandacht dat wel, maar dat is niet hetzelfde als je obligaat verplaatsen in de gevoelens en emoties van de patiënt. Dat gaat te ver en is vaak volstrekt onnodig in de arts-patiëntrelatie.

Het kan zelfs contraproductief werken. Het uitsluiten van minder empathische dokters voor de opleiding tot huisarts zal uiteindelijk mogelijk vergaande negatieve consequenties hebben voor het aanzien en vak van huisarts omdat er een selectie plaatsvindt van huisartsen op basis van soft skills. Daarmee dreigen noodzakelijke andere kerncompetenties van de huisarts verloren te gaan en zullen artsen die van nature minder empathisch zijn - maar op medisch, zakelijk of wetenschappelijk vlak uitstekende dokters - minder snel kiezen voor het prachtige vak van huisarts. Laten we ons niet te veel bezighouden met dit geneuzel, maar de grote lijnen in de gaten houden: namelijk het afleveren van goede (huis-)artsen: breed opgeleide, organisatorisch en communicatief sterke, maar ook kundige en geïnteresseerde artsen. Dappere dokters, die beslissingen durven te nemen, staan en opkomen voor hun vak en niet over zich heen laten lopen.

In februari 2018 publiceerde H&W de beschouwing Empathie, een kracht van de huisarts in gevaar? van Frans Derksen en co-auteurs. Op de H&W-website staan diverse reacties, waarvan we hier een complicatie plaatsen.

De mythe van soft en hard skills

Frans Derksen, Tim Olde Hartman, Jozien Bensing, Toine Lagro–Janssen

Onze beschouwing geeft aanleiding tot zowel positieve als negatieve reacties (zie www.henw.org). Bij de negatieve reacties gaat het om de volgende veronderstellingen: 1) Empathie benadrukt de emotionele kant in het consult; evenwicht tussen ratio en emotie wordt verstoord; 2) Medisch-inhoudelijke kennis is efficiënt en evidence-based; van empathie is dat nog maar de vraag; 3) De definitie van empathie is niet helder; en 4) In de huisartsopleiding is voldoende aandacht voor het aanleren en toetsen van arts-patiëntcommunicatie.

Onze beschouwing is gebaseerd op resultaten uit kwalitatief onderzoek; feiten gebaseerd op het brede palet aan meningen en ervaringen van huisartsen en patiënten. Persoonsgerichte zorg, zoals in de jaren ’50 van de vorige eeuw door Huygen beschreven, behoort tot de kernwaarde en competentie van de huidige en toekomstige huisartsgeneeskunde.1,2 De effectiviteit hiervan op onder andere patiënttevredenheid, angstreductie, verbetering van het zelfoplossend vermogen (zelfmanagement), therapietrouw en beter geïnformeerd zijn van de arts zijn uitgebreid wetenschappelijk aangetoond.4-6

Onontbeerlijk voor persoonsgerichte zorg is het in balans zijn van persoonsgerichte communicatie en empathisch gedrag van de huisarts en het toepassen van de medische kennis en de kennis van de voorgeschiedenis van de patiënt op de unieke situatie van deze patiënt.3 Richtlijnen, triage en goede tijdsplanning werken hierbij ondersteunend. Door deze onderdelen tegenover elkaar te plaatsen vinden wij dat er een oneigenlijke tegenstelling tussen soft en hard skills wordt gecreëerd; beiden zijn immers op empirie gebaseerd. Het conceptualiseren van empathie gebeurt op verschillende manieren. De dilemma’s die hierdoor ontstaan bespraken we en komen in de kritische reacties naar voren. Geen enkel theoretisch kader kan alle aspecten omvatten; om de gedachtewisseling over positie en nut van empathie zo zuiver en praktisch mogelijk te houden, kozen we voor een brede definitie.7,8 Een indeling van empathie in een cognitief en affectief begrip kan een kader zijn voor de huisarts om de persoonlijke voorkeur in de patiënt-huisarts communicatie vorm te geven. Cognitieve empathie is een procesmatige en trainbare vaardigheid van de huisarts om de ervaringen en gevoelens van de ander (het perspectief) te begrijpen en in te schatten; affectieve empathie is een min of meer spontane, instinctieve en betrokken emotionele reactie op een emotionele stimulus.9

Door de adviezen van de landelijke commissie voor arts-patiëntcommunicatie heeft de educatie van patiënt-huisartscommunicatie een plek in de huisartsopleiding, met daarin impliciete aandacht voor empathie. Volgens Lombarts is het opleiden van topprofessionals gebaseerd op drie pijlers: 1) streven naar excellentie, 2) handelen uit medemenselijkheid en 3) het afleggen van rekenschap. Medemenselijkheid bestaat in de kern uit empathie; juist meer expliciete aandacht hiervoor tijdens de opleiding is belangrijk.10 Evaluatie van meningen en ervaringen van aios is in dit kader essentieel.

Literatuur

  1. De volledige literatuurlijst staat bij dit artikel op www.henw.org.

Copyright information

© Bohn Stafleu van Loghum is een imprint van Springer Media B.V., onderdeel van Springer Nature 2018

Authors and Affiliations

  • I.E. Waardenburg, huisarts in Enter
    • 1
  1. 1.

Personalised recommendations