Advertisement

Pharmaceutisch Weekblad

, Volume 2, Issue 1, pp 915–929 | Cite as

Bepaling van geneesmiddelconcentraties in lichaamsvloeistoffen; mogelijkheden en beperkingen

II. Bepaling van plasmaspiegels als onderdeel van de behandeling van de individuele patiënt
  • E. J. Ariëns
  • A. M. Simonis
Article

Conclusie

In het bovenstaande zijn de belangrijkste groepen geneesmiddelen waarvoor bepaling van plasmaspiegels als begeleiding van de therapie bij de individuele patiënt ter discussie staat, besproken. Daarbij is vooral aandacht besteed aan de beperkingen.

Onder verwijzing naar de titel van deze publikatie mag worden gesteld dat de mogelijkheden tot bepaling van geneesmiddelconcentraties in lichaamsvloeistoffen ruimschoots aanwezig zijn en zich nog steeds uitbreiden. De beperkingen liggen niet in de bepalingsmogelijkheden, maar in het zinvol toepassen ervan. Het verrichten van bepalingen ter verbetering van het inzicht in de werking van geneesmiddelen, vooral de implicaties bij toedienen ervan aan patiënten, dient niet beperkt maar bevorderd te worden (6). Veel van het reeds verkregen inzicht berust goeddeels op dergelijke bepalingen. Plasmaspiegelbepaling als begeleiding van de behandeling bij de individuele patient kan, zoals het de lezer duidelijk geworden zal zijn, routinematig nog nauwelijks met zin worden toegepast. In zijn slotbeschouwing betreffende een Boerhaavecursus over de ‘Therapeutic relevance of drug assays’ stelt NOACH (69) zeer terecht dat de hoeveelheid ‘harde’ gegevens over het verband tussen plasmaspiegel en effect bij de mens teleurstellend gering is en legt hij de nadruk op de noodzaak te komen tot objectieve kwantificering van de ziektesymptomen en effecten van geneesmiddelen, essentieel voor een rationele benadering en optimalisering van de geneesmiddelentherapie. Het betrokken gebied bevindt zich nog goeddeels in de fase van research. Gezien de dreiging van nieuwe, verdere kostenverhoging van de gezondheidszorg — de kosten van de bepalingen zijn vaak een veelvoud (tienvoud en meer) van de kosten van het geneesmiddel — is het zaak hier uitermate kritisch te zijn. In Editorials (29, 30) over het Ciba Foundation Symposium (14) wordt gesteld: ‘Modern chemical methods permit the measurement of most drugs in biological fluids. Like other technological advances, this one has proved a mixed blessing.’ Dit neemt niet weg dat onderzoek op het gebied van de farmacokinetiek en in het bijzonder naar de toepassing ervan in de klinische farmacologie — waarbij niet zozeer de reatie tussen dosis en plasmaspiegel, maar die tussen dosis (eventueel plasmaspiegel) en effect in het geding is — zin heeft. Daarbij dient dan wel het besef voorop te staan dat die plasraaconcentratiebepalingen van geneesmiddelen het belangrijkste zijn die, door verbetering van het inzicht en het toepassen ervan, het verrichten van dergelijke bepalingen bij de behandeling van de individuele patient overbodig maken.

Preview

Unable to display preview. Download preview PDF.

Unable to display preview. Download preview PDF.

Literatuur

  1. 1.
    Aarbakke, J. (1978)Clin. Pharmacokin. 3, 369.Google Scholar
  2. 2.
    Adjepon-Yamoah, K. K., J. Nimmo enL. F. Prescott (1974)Brit. Med. J. IV, 387.Google Scholar
  3. 3.
    Ariëns, E. J. (1973)Ned. Tijdschr. Geneesk. 117, 434.Google Scholar
  4. 4.
    Ariëns, E. J., enA. M. Simonis (1974)Ned. Tijdschr. Geneesk. 118, 565.Google Scholar
  5. 5.
    Ariëns, E. J., enA. M. Simonis (1978)Changes in plasma albumin concentration and drug action. In:S. H. Yap, C. L. H. Majoor enJ. H. M. van Tongeren,Clinical aspects of albumin, Martinus Nijhoff, 's-Gravenhage, 149.Google Scholar
  6. 5a.
    Ariëns, E. J., enA. M. Simonis (1980)Begeleiden van de farmacotherapie bij de individuele patiënt door plasmaspiegel monitoring. Mogelijkheden en beperkingen. In:P. G. Gerlings e.a.,Het Medisch Jaar 1980, Bohn, Scheltema & Holkema, Utrecht, 443.Google Scholar
  7. 6.
    Ariëns, E. J., enA. M. Simonis (1980)Pharm. Weekblad 115, 905.Google Scholar
  8. 7.
    Barza, M., enM. Lauermann (1978)Clin. Pharmacokin. 3, 202.Google Scholar
  9. 8.
    Bateman, D. N., D. C. Hobbs, T. M. Twomey e.a. (1979)Europ. J. Clin. Pharmacol. 16, 177.Google Scholar
  10. 9.
    Bateman, D. N., C. Kahn enD. S. Davies (1979)Brit. J. Clin. Pharmacol. 8, 179.Google Scholar
  11. 10.
    Booker, H. E., enB. Darcey (1973)Epilepsia (Amsterdam) 14, 177.Google Scholar
  12. 11.
    Branch, R. A., J. A. James enA. E. Read (1976)Clin. Pharmacol. Therap. 20, 81.Google Scholar
  13. 12.
    Burger, A. K. C., enF. W. H. M. Merkus (1976)Ned. Tijdschr. Geront. 7, 127.Google Scholar
  14. 13.
    Chow, M. S., enR. A. Ronfeld (1975)J. Clin. Pharmacol. 15, 405.Google Scholar
  15. 14.
    Ciba Foundation Symposium nr. 74 (1980)Drug monitoring in neuropsychiatry. Excerpta Medica, Amsterdam.Google Scholar
  16. 15.
    Cohen, A. F., enH. Mattie (1979)Neth. J. Med. 22, 149.Google Scholar
  17. 16.
    Cooper, T. B. (1978)Clin. Pharmacokin. 3, 14.Google Scholar
  18. 17.
    Coppen, A., S. Montgomery, K. Ghose e.a. (1978)Lancet I, 63.Google Scholar
  19. 18.
    Curry, S. H. (1973)Action and metabolism of chlorpromazine. In:D. S. Davies enB. N. C. Prichard,Biological effects of drugs in relation to their plasma concentrations, Macmillan, Londen 201.Google Scholar
  20. 19.
    Dall, J. L. C. (1970)Brit. Med. J. II, 705.Google Scholar
  21. 20.
    Dam, J. G. van, enA. C. van Loenen (1978)Pharm. Weekblad 113, 65.Google Scholar
  22. 21.
    Danhof, M., enD. D. Breimer (1978)Clin. Pharmacokin. 3, 39.Google Scholar
  23. 21 a.
    Deisenhammer, E., enR. Sommer (1979)Wien. Klin. Wochschr. 91, 571.Google Scholar
  24. 21b.
    Dellen, R. G. van (1979)Proc. Mayo Clin. 54, 733.Google Scholar
  25. 22.
    Dukhuis, I. C. (1979)Quality control of drug assays in therapy and toxicology, using calf serum as matrix. Proefschrift Leiden. Pasmans, 's-Gravenhage.Google Scholar
  26. 23.
    Dukhuis, I. C., H. J. De Jong, A. Richens e.a. (1979)Pharm. Weekblad Sci. Ed. 2, 151.Google Scholar
  27. 24.
    Eadie, M. J. (1976)Clin. Pharmacokin. 1, 52.Google Scholar
  28. 25.
    Eadie, M. J., enJ. H. Tyrer (1974)Anticonvulsant therapy. Churchill-Livingstone, Edinburgh.Google Scholar
  29. 26.
    Editorial (1975)Brit. Med. J. I, 49.Google Scholar
  30. 27.
    Editorial (1976)Lancet II, 405.Google Scholar
  31. 28.
    Editorial (1978)Lancet II, 1288.Google Scholar
  32. 29.
    Editorial (1979)Brit. J. Clin. Pharmacol. 8, 291.Google Scholar
  33. 30.
    Editorial (1979)Brit. Med. J. II, 513.Google Scholar
  34. 31.
    Edwards, I. R., B. W. Hancock enR. Saynor (1974)Brit. J. Clin. Pharmacol. I, 455.Google Scholar
  35. 31a.
    Erdmann, E., H. Gillmann, G. Fricke enW. Mäurer (1980)Med. Welt (Stuttg.) 31, 1.Google Scholar
  36. 32.
    Ericsson, H. M., enK. Wickman (1956)Acta Pathol. Microbiol. Scand. 194, Suppl. III.Google Scholar
  37. 33.
    Fleuren, H. L. J. M. (1979)Pharmacokinetics of diuretic drugs. Proefschrift Nijmegen. Janssen, Gennep.Google Scholar
  38. 33a.
    Froescher, W., M. Eichelbaum, R. Gugler e.a. (1980)Report on a controlled trial of the significance of plasma anti-epileptic drug monitoring. In:S. I. Johannessen e.a.,Anti-epileptic therapy: advances in drug monitoring. Raven Press, New York, 263.Google Scholar
  39. 34.
    Garattini, S., F. Marcucci, P. L. Morselli e.a. (1973)The significance of measuring blood levels of benzodiazepines. In:D. S. Davies enB. N. C. Prichard,Biological effects of drugs in relation to their plasma concentrations. Macmillan, Londen, 211.Google Scholar
  40. 35.
    Gardner-Thorpe, G., J. Janz, H. Meinardi e.a. (1979)Anti-epileptic drug monitoring. Pitman, Londen.Google Scholar
  41. 35a.
    Ginneken, C. A. M. van (1976)Pharmacokinetics of antipyretic and anti-inflammatory analgesics. Proefschritt Nijmegen. Stichting Studentenpers, Nijmegen.Google Scholar
  42. 36.
    Goldman, S., P. Probst, A. Selzer e.a. (1975)Am. J. Cardiol. 35, 651.Google Scholar
  43. 37.
    Gram, L. F. (1977)Clin. Pharmacokin. 2, 237.Google Scholar
  44. 38.
    Greenblatt, D. J., R. I. Shader, S. M. Macleod e.a. (1978)Clin. Pharmacokin. 3, 381.Google Scholar
  45. 39.
    Guelen, P. J. M., enE. van Der Kleijn (1978)Rational anti-epileptic drug therapy. Elsevier, Amsterdam.Google Scholar
  46. 39a.
    Gugler, R., enG. E. von Unruh (1980)Clin. Pharmacokin. 5, 67.Google Scholar
  47. 40.
    Harris, A. L., C. Potter, C. Bunch e.a. (1979)Brit. J. Clin. Pharmacol. 8, 219.Google Scholar
  48. 41.
    Hendeles, L., M. Weinberger enG. Johnson (1978)Clin. Pharmacokin. 3, 294.Google Scholar
  49. 42.
    Holley, R. A., C. A. Mildon enI. W. French (1978)Curr. Therap. Res. 23, 330.Google Scholar
  50. 43.
    Hollister, L. E. (1979)J. Am. Med. Assoc. 241, 2530.Google Scholar
  51. 44.
    Hvidberg, E. F., enM. Dam (1976)Clin. Pharmacokin. I 161.Google Scholar
  52. 45.
    Ingelfinger, J. A., enP. Goldman (1976)New Engl. J. Med. 294, 867.Google Scholar
  53. 46.
    Israili, Z. H. (1979)Ann. Rev. Pharmacol. Toxicol. 19, 25.Google Scholar
  54. 47.
    Johnsson, G., enC. G. Regardh (1976)Clin. Pharmacokin. 1, 233.Google Scholar
  55. 48.
    Johnston, G. D., enD. G. McDevitt (1979)Lancet I, 567.Google Scholar
  56. 49.
    Jones, R. W. (1979)J. Int. Med. Res. 7, Suppl. I, 16.Google Scholar
  57. 50.
    Kempen, G. M. J. van (1979)The clinical relevance of lithium pharmacokinetics. Proceedings of the 20th Dutch federation meeting, Groningen 1979. Google Scholar
  58. 51.
    Koch-Weser, J. (1971)Ann. N. Y. Acad. Sci. 179, 370.Google Scholar
  59. 52.
    Koch-Weser, J. (1973)Correlation of serum concentrations and pharmacologic effects of anti-arrhythmic drugs. In:Pharmacology and the future of man. Proceedings of the 5th international congress on pharmacology, San Francisco 1972, 3, 69.Google Scholar
  60. 53.
    Koch-Weser, J. (1976)New Engl. J. Med. 294, 1271.Google Scholar
  61. 54.
    Koch-Weser, J. (1977)Clin. Pharmacokin. 2, 389.Google Scholar
  62. 55.
    Kreutzer, H. H., enA. W. Pennings (1976)Ned. Tijdschr. Geneesk. 120, 144.Google Scholar
  63. 56.
    Lader, M. (1976)Pharmakopsych. Neuropsychopharm.9, 170.Google Scholar
  64. 57.
    Lasagna, L. (1976)New Engl. J. Med. 294, 898.Google Scholar
  65. 58.
    Lorber, A. (1977)Clin. Pharmacokin. 2, 127.Google Scholar
  66. 59.
    Lüthy, R., enW. Siegenthaler (1973)Schweiz. Med. Wochschr. 103, 740.Google Scholar
  67. 60.
    Lyle, W. H., R. A. Braithwaite, P. W. Brooks e.a. (1974)Postgrad. Med. J. 50, 282.Google Scholar
  68. 61.
    Majoor, C. L. H. (1942)Over de beteekenis van het serumalbumine voor de beoordeeling en behandeling van inwendige en chirurgische ziekten. Proefschrift Amsterdam. Scheltema en Holkema, Amsterdam.Google Scholar
  69. 62.
    Mandelll, M., G. Tognoni enS. Garattini (1978)Clin. Pharmacokin. 3, 72.Google Scholar
  70. 63.
    Mattie, H. (1979)Antimicrobial drugs. In:F. A. de Wolff, H. Mattie enD. D. Breimer,Therapeutic relevance of drug assays. Boerhaave series. Vol. 14, Leiden 107.Google Scholar
  71. 63a.
    McCombs, R. P., F. C. Lowell andJ. L. Ohman (1979)J. Am. Med. Assoc. 242, 1521.Google Scholar
  72. 64.
    McDevitt, D. G. (1977)Brit. J. Clin. Pharmacol. 4, 413.Google Scholar
  73. 65.
    Merkus, F. W. H. M. (1976)Pharm. Weekblad 111, 1136.Google Scholar
  74. 66.
    Meyler, W. J., H. W. Mols-Thürkow enH. Wesseling (1979)Europ. J. Clin. Pharmacol. 16, 203.Google Scholar
  75. 67.
    Morselli, P. L., H. Cuche enE. Zarifian (1978)Advan. Biol. Psychiat. 2, 70.Google Scholar
  76. 68.
    Mucklow, J. C., M. R. Bending, G. C. Kahn e.a. (1978)Clin. Pharmacol. Therap. 24, 563.Google Scholar
  77. 69.
    Noach, E. L. (1979)Epilogue: an animal pharmacologist's reflexions on drug assays in man. In:F. A. De Wolff, H. Mattie enD. D. Bremer,Therapeutic relevance of drug assays. Boerhaave series. Vol. 14, Leiden, 201.Google Scholar
  78. 70.
    Noten, J. B. G. M., enD. R. A. Uges (1980)Clinical pharmacokinetics of neuroleptic drugs. In:F. W. H. M. Merkus,The serum concentration of drugs. Excerpta Medica International Congress Series nr. 501, Amsterdam, 125.Google Scholar
  79. 71.
    Oates, J. A.,enD. G. Shand (1973)Are we measuring the right things? The role of active metabolites. In:D. S. Davies enB. N. C. Prichard,Biological effects of drugs in relation to their plasma concentrations, Macmillan, Londen, 97.Google Scholar
  80. 72.
    Ochs, H. R., enG. Bodem (1979)Deutsch. Med. Wochschr. 104, 592.Google Scholar
  81. 73.
    Oe, P. L. (1974)Antimicrobial therapy and renal failure. Proefschrift V.U. Amsterdam. Academische Pers, Amsterdam.Google Scholar
  82. 74.
    Offerhaus, L. (1979) β-Blockingagents. In:F. A. De Wolff, H. Mattie enD. D. Breimer,Therapeutic relevance of drug assays. Boerhaave series. Vol. 14, Leiden, 129.Google Scholar
  83. 75.
    Ogilvie, R. I. (1978)Clin. Pharmacokin. 3, 267.Google Scholar
  84. 76.
    Orme, M., P. J. L. Holt, G. R. V. Hughes e.a. (1976)Brit. J. Clin. Pharmacol. 3, 185.Google Scholar
  85. 77.
    Perrier, D., M. Mayersohn enF. J. Marcus (1977)Clin. Pharmacokin. 2, 292.Google Scholar
  86. 78.
    Pfenninger, J. (1975)Antibiotikatherapie im Kindesalter. Huber, Bern.Google Scholar
  87. 79.
    Pierach, C. A., enH. R. Baur (1979)Deutsch. Med. Wochschr. 104, 1251.Google Scholar
  88. 79a.
    Pinedo, H. M. (1978)Clinical pharmacology of antineoplastic drugs. Elsevier, Amsterdam.Google Scholar
  89. 80.
    Pippenger, C. E., J. K. Penry enH. Kutt (1978)Antiepileptic drugs: quantitative analysis and interpretation. Raven Press, New York.Google Scholar
  90. 81.
    Pippenger, C. E., J. K. Penry, B. G. White e.a. (1976)Arch. Neurol. (Chic.) 33, 351.Google Scholar
  91. 82.
    Pol, W. S. C. J. M. van Der (1980)Procainamide: clinical, analytical and pharmacokinetic aspects. In:F. W. H. M. Merkus,The serum concentration of drugs. Excerpta Medica International Congress Series nr. 501, Amsterdam, 172.Google Scholar
  92. 83.
    Post, H. J. W. (1979)Huisarts Wet. 22, 142.Google Scholar
  93. 84.
    Prescott, L. F., P. Roscoe enJ. A. H. Forrest (1973)Plasma concentrations and drug toxicity in man. In:D. S. Davies enB. N. C. Prichard,Biological effects of drugs in relation to their plasma concentrations. Macmillan, Londen, 51.Google Scholar
  94. 84a.
    Regazzi Bonora, M., R. Guaglio, P. Alcini Terzoni e.a. (1980).Int. J. Clin. Pharmacol. Ther. Toxicol. 18, 73.Google Scholar
  95. 85.
    Reynolds, E. H., D. Chadwick enA. W. Galbraith (1976)Lancet I, 923.Google Scholar
  96. 86.
    Reynolds, F., N. F. Jones, P. N. Ziroyanis e.a. (1976)Lancet II, 384.Google Scholar
  97. 87.
    Richens, A. (1979)Pharm. Weekblad. 114, 1213.Google Scholar
  98. 88.
    Richens, A. (1979)Clin. Pharmacokin. 4, 153.Google Scholar
  99. 89.
    Richens, A., enA. Dunlop (1975)Lancet II, 247.Google Scholar
  100. 90.
    Sadee, W., enC. G. Wong (1977)Clin. Pharmacokin. 2, 437.Google Scholar
  101. 91.
    Schobben, A. F. A. M. (1979)Pharmacokinetics and therapeutics in epilepsy. Proefschrift Nijmegen. Studentenpers, Nijmegen, 291.Google Scholar
  102. 92.
    Schobben, A. F. A. M., T. B. Vree enE. van Der Kleun (1980)Clinical pharmacokinetics of valproic acid. In:F. W. H. M. Merkus,The serum concentration of drugs. Excerpta Medica International Congress Series nr. 501, Amsterdam, 97.Google Scholar
  103. 93.
    Shand, D. G. (1974)Med. Clin. N. Amer. 58, 1063.Google Scholar
  104. 94.
    Sharma, P. L., enR. M. Sharma (1979)Int. J. Clin. Pharmacol. Biopharm. 17, 394.Google Scholar
  105. 95.
    Shinn, A. F., D. Rutkowski, F. M. Wilner e.a. (1977)Drug Intell. Clin. Pharmacol. 11, 140.Google Scholar
  106. 96.
    Shorvon, S. D., D. Chadwick, A. W. Galbraith e.a. (1978)Brit. Med. J. 1, 474.Google Scholar
  107. 97.
    Shorvon, S. D., enE. Reynolds (1977)Brit. Med. J. 1, 1635.Google Scholar
  108. 98.
    Shorvon, S. D., enE. H. Reynolds (1979)Brit. Med. J. 11, 1023.Google Scholar
  109. 99.
    Talseth, T. (1977)Clin. Pharmacokin. 2, 317.Google Scholar
  110. 100.
    Tjoeng, M. M. (1978)Pharm. Weekblad 113, 1215.Google Scholar
  111. 101.
    Trounce, J. R. (1979)Brit. J. Clin. Pharmacol. 8, 205.Google Scholar
  112. 102.
    Tucker, G. T., enL. E. Mather (1979)Clin. Pharmacokin. 4, 241.Google Scholar
  113. 103.
    Uges, D. R. A. (1977)Pharm. Weekblad 112, 1253.Google Scholar
  114. 104.
    Uges, D. R. A., enJ. B. G. M. Noten (1980)The serum concentration of tricyclic antidepressants. In:F. W. H. M. Merkus,The serum concentration of drugs. Excerpta Medica International Congress Series nr. 501, Amsterdam, 114.Google Scholar
  115. 105.
    Vermeu, P., enP. A. van Zwieten (1979)Pharm. Weekblad 114, 705.Google Scholar
  116. 106.
    Versluis, R. J. J., G. B. Snow enW. J. F. van Der Vijgh (1979)Ned. Tijdschr. Geneesk. 123, 37.Google Scholar
  117. 107.
    Vollaard, E. J. (1979)Pharm. Weekblad 114, 755.Google Scholar
  118. 108.
    Weinberger, M., enS. Riegelman (1974)New Engl. J. Med. 291, 151.Google Scholar
  119. 109.
    Weintraub, M. (1977)Clin. Pharmucokin. 2, 205.Google Scholar
  120. 110.
    Weisman, R. S., enP. W. Keys (1979)Drug Intell. Clin. Pharmacol. 13, 44.Google Scholar
  121. 111.
    Wesseling, H. (1980)Clinical pharmacokinetics of lidocaine. In:F. W. H. M. Merkus,The serum concentration of drugs. Excerpta Medica International Congress Series nr. 501, Amsterdam, 167.Google Scholar
  122. 112.
    Westenberg, H. G. M., H. De Cuyper, W. R. E. H. Mulder e.a. (1979)Plasma levels of clomipramine and its N-desmethyl metabolite in depressive patients following oral and intramuscular administration of clomipramine. Proceedings of the 20th Dutch federation meeting Groningen 1979. Google Scholar
  123. 113.
    Wode-Helgodt, B., S. Borg, B. Fyrö e.a. (1978)Acta Psychiat. Scand. 58, 149.Google Scholar
  124. 114.
    Zacest, R., enJ. Koch-Weser (1972)Clin. Pharmacol. Therap. 13, 420.Google Scholar

Copyright information

© Bohn, Scheltema & Holkema 1980

Authors and Affiliations

  • E. J. Ariëns
    • 1
  • A. M. Simonis
    • 1
  1. 1.Hoogleraar resp. wetenschappelijk medewerker, Afdeling FarmacologieKatholieke UniversiteitHB Nijmegen

Personalised recommendations